Παρασκευή, 15 Δεκεμβρίου 2017
greek english french
Αρχική arrow Επικαιρότητα arrow Ανακοινώσεις - Δηλώσεις - Ομιλίες arrow Ομιλία ΥΠΕΞ, Ν. Κοτζιά, στην ανεξάρτητη δεξαμενή σκέψης Observer Research Foundation με θέμα: «Η Ελλάδα ως πυλώνας σταθερότητας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο» (Νέο Δελχί, 27.11.2017)

Ομιλία ΥΠΕΞ, Ν. Κοτζιά, στην ανεξάρτητη δεξαμενή σκέψης Observer Research Foundation με θέμα: «Η Ελλάδα ως πυλώνας σταθερότητας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο» (Νέο Δελχί, 27.11.2017)

Δευτέρα, 27 Νοέμβριος 2017

Είμαι πολύ χαρούμενος που βρίσκομαι στην Ινδία, καθώς είναι μια από τις χώρες με την οποία μοιραζόμαστε 5.000, πιθανόν 6.000, και πλέον χρόνια κοινής ιστορίας. Εμείς ανακαλύψαμε την αριθμητική. Η Ινδία ανακάλυψε τους αρνητικούς αριθμούς και το μηδέν. Μπορεί λοιπόν να ειπωθεί ότι μαζί επινοήσαμε τη σύγχρονη μαθηματική επιστήμη. Ανακαλύψαμε θρησκείες, οι οποίες, κατά έναν τρόπο, είναι θρησκείες για ελεύθερους ανθρώπους. Ανακαλύψαμε όμορφα είδη θεάτρου και χορού.

Δεν πρόκειται, όμως, να μιλήσω για τις σχέσεις μας με την Ινδία.

Θα ήθελα να σας μιλήσω για μια περιοχή όπου μια μικρή χώρα από παγκόσμια σκοπιά, ή μια μικρομεσαία χώρα από ευρωπαϊκή σκοπιά, διαδραματίζει έναν πολύ ειδικό ρόλο.

Σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκλησή σας. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω και όλους εσάς που βρήκατε το χρόνο να έρθετε εδώ και να μας συναντήσετε.

Ζούμε σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών. Έχουμε να αντιμετωπίσουμε μεγάλες προκλήσεις και συναντάμε μπροστά μας ορισμένα πολύ συγκεκριμένα εμπόδια. Ζούμε σε μια νέα κοινωνία. Όπως ίσως γνωρίζετε, τρία διαφορετικά ονόματα έχουν δοθεί σε αυτή την κοινωνία. Οι Αμερικανοί, οι Αγγλοσάξονες, αποκαλούν αυτή την εποχή «Δεύτερη εποχή των Μηχανών». Οι Γερμανοί την ονομάζουν «Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση». Οι Ιάπωνες μιλούν για μια «Πέμπτη Μορφή της Κοινωνίας». Αλλά, όποιο όνομα και αν δώσουμε σε αυτή τη νέα κοινωνία που αναδύεται, είναι σίγουρο ότι θα είναι μια κοινωνία γνώσης, μια κοινωνία όπου η πληροφορία θα διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Η βιοτεχνολογία, η νανοτεχνολογία και τα άλλα είδη αυτών των σύγχρονων επιστημών μας προσφέρουν νέα μέσα παραγωγής και δημιουργούν νέες μορφές κοινωνικών σχέσεων.

Πρόκειται για ένα σύστημα, το οποίο, κατά έναν τρόπο, αντιγράφει τον τρόπο που έχει αναπτυχθεί η φύση. Μας φέρνει νέες αλληλοεξαρτώμενες μορφές τεχνολογίας.
Σε αυτή την 2η, 4η ή 5η Εποχή των Μηχανών –ονομάστε τη όπως θέλετε- έχουμε μια νέα ισορροπία δυνάμεων. Νέες δυνάμεις αναδύονται. Για να το θέσω καλύτερα, δυνάμεις αναδύονται εκ νέου στο προσκήνιο της ιστορίας.

Δυνάμεις όπως η Ινδία η οποία μαζί με ολόκληρη την περιοχή της Νοτιανατολικής Ασίας παρήγαγε περισσότερα από τα 3/5, όσον αφορά την αξία, της παγκόσμιας παραγωγής. Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν μόλις το 1/5. Σήμερα, αντιπροσωπεύει τα 2/5 και πιστεύω ότι η ιστορική τάση θα επανέλθει στα 3/5 της παγκόσμιας παραγωγής.

Σήμερα επικρατεί μια νέα γεωστρατηγική ισορροπία. Οι παγκόσμιες υπερδυνάμεις του ψυχρού πολέμου δεν υφίστανται κατά τον ίδιο τρόπο. Η Σοβιετική Ένωση έχει καταρρεύσει. Η Αμερική δεν κατέχει πια το 50% της παγκόσμιας παραγωγής, αλλά περίπου το 20% -είναι βέβαια πολύ δυνατή στην πληροφορική. Τα μεγάλα ερωτήματα που αναδύονται είναι τα εξής: πώς κινείται ο κόσμος, τι κάνει ο κόσμος με αυτές τις νέες ισορροπίες, πώς συμπεριφέρονται οι νέες αναδυόμενες δυνάμεις ή οι παλιές δυνάμεις που δεν βρίσκονται πια στο προσκήνιο; Στην ιστορία υπάρχουν πάντα δύο τρόποι. Και αυτό δεν ισχύει μόνο στην παγκόσμια πολιτική, αλλά ακόμη και σε περιφερειακό επίπεδο, στην περιοχή όπου η Ελλάδα καλείται να διαδραματίσει τον ρόλο της. Δυνάμεις αναθεωρητικές αναδύονται: θέλουν να αναθεωρήσουν το Διεθνές Δίκαιο, το διεθνές σύστημα, τις αξίες της διεθνούς κοινότητας.

Άλλες δυνάμεις, κατά την άποψή μου, όπως για παράδειγμα η Ινδία, αναδύονται με πολύ ειρηνικό τρόπο στην επιδίωξή τους να διαδραματίσουν ένα ρόλο εντός του διεθνούς πλαισίου που έχουμε μπροστά μας.

Και έπειτα υπάρχει και το τρίτο είδος δυνάμεων: μια ομάδα δυνάμεων που μπορεί να μην είναι έθνη-κράτη. Θα μπορούσαν να είναι δυνάμεις του φονταμενταλισμού, του θρησκευτικού ή κοινωνικού φονταμενταλισμού. Καμιά φορά λέω ότι ακόμη και οι άθεοι μπορούν να είναι φονταμενταλιστές. Δεν είναι μόνο οι θρησκευόμενοι άνθρωποι που μπορούν να γίνουν φονταμενταλιστές.

Έτσι λοιπόν, σε αυτή την περίοδο των μεγάλων αλλαγών, μια από τις πιο σημαντικές διαχωριστικές γραμμές είναι εκείνη μεταξύ του πολιτισμού και της τρομοκρατίας. Και η Ελλάδα ανέλαβε την πρωτοβουλία να διοργανώσει τη «Διάσκεψη για την προστασία των θρησκευτικών και πολιτιστικών κοινοτήτων [ειδικά] στη Μέση Ανατολή», όπου συμμετείχαν πάνω από 40 χώρες και 320 προσωπικότητες κατά την τελευταία μας συνάντηση στην Αθήνα, πριν από ένα μήνα.

Στον σημερινό κόσμο όπου πολλά πράγματα αλλάζουν, από την τεχνολογία και την κοινωνία έως την ισορροπία δυνάμεων, υπάρχει μια πτυχή που, κατά την άποψή μου, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Πρόκειται για την πτυχή της σταθερότητας και της ασφάλειας. Κατά τη γνώμη μας, η ασφάλεια και η σταθερότητα είναι πολύ πιο σημαντικές σήμερα σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να αναλύσουμε την κατάσταση στην περιοχή μας. Όταν βλέπετε τον χάρτη -δεν ξέρω πόσοι από εσάς έχουν κατά νου τον χάρτη– υπάρχει ένα τρίγωνο. Στην κορυφή του βρίσκεται η Ουκρανία, στη βάση του στην αριστερή πλευρά βρίσκεται η Λιβύη και στη δεξιά πλευρά η Συρία και το Ιράκ. Είναι ένα πολύ σημαντικό τρίγωνο και αν προσέξετε, θα δείτε ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο κέντρο. Και σε αυτό το τρίγωνο υπάρχουν τρεις πόλεμοι, ή τρία μέτωπα κατά της τρομοκρατίας. Υπάρχουν πολλά κύματα που έρχονται από το εξωτερικό στο εσωτερικό του τριγώνου, κύματα αποσταθεροποίησης και ανασφάλειας. Και έπειτα, υπάρχουν χώρες όπως η Ελλάδα που προσπαθούν να σταθεροποιήσουν αυτή την περιοχή.

Και αυτή η περιοχή μπορεί να σταθεροποιηθεί με την οικοδόμηση γραμμών, γραμμών σταθερότητας, όπως τις αποκαλώ. Για παράδειγμα, αν κοιτάξετε τη γραμμή στο κέντρο του τριγώνου, θα δείτε το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα. Αυτό αποκαλώ γραμμή σταθερότητας. Δηλαδή, χώρες που εργάζονται και συνεργάζονται προκειμένου να δημιουργήσουν κύματα σταθερότητας που θα αντικρούσουν τα κύματα αποσταθεροποίησης και ανασφάλειας.

Στην εξωτερική μας πολιτική, μαζί με την Κύπρο, έχουμε δημιουργήσει πέντε τέτοιες γραμμές, συνεργαζόμενοι με τις πιο λογικές χώρες που επιδιώκουν τη σταθερότητα. Αυτές οι χώρες είναι η Αίγυπτος, το Ισραήλ, η Ιορδανία, ο Λίβανος και η Παλαιστίνη. Πρόκειται για σημαντικούς παίκτες που βρίσκονται στις ακτές της ανατολικής Μεσογείου.

Δημιουργήσαμε αυτές τις πέντε γραμμές σταθερότητας με μια θετική ατζέντα. Στην περιοχή μας, αυτό που είναι πολύ σημαντικό είναι να διαμορφώσουμε μια θετική ατζέντα στις διεθνείς σχέσεις. Διαφορετικά, θα πρέπει να μιλάμε μόνο για τα αρνητικά ζητήματα. Για παράδειγμα, όταν κάποιος σκέφτεται τη Μέση Ανατολή ή την ανατολική Μεσόγειο, το πρώτο πράγμα που του έρχεται κατά νου είναι η διαμάχη μεταξύ Παλαιστίνης και Ισραήλ. Το δεύτερο – ή ίσως το πρώτο σήμερα - είναι ο πόλεμος στη Συρία. Στη συνέχεια είναι οι πόλεμοι – οι δύο πόλεμοι – στο Ιράκ και η διεθνής σύρραξη στη Λιβύη.

Έτσι, κάθε φορά που παρευρίσκεστε σε μια διεθνή διάσκεψη ή συνάντηση, η συζήτηση περιστρέφεται πάντα γύρω από τις ειρηνευτικές διαδικασίες και τον πόλεμο. Κατά έναν τρόπο, η συζήτηση επηρεάζεται από αρνητικούς παράγοντες. Επομένως, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε γραμμές σταθερότητας, όχι γιατί υπάρχει διάσταση απόψεων με τρίτους, αλλά γιατί προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μια θετική ατζέντα. Να αναπτύξουμε συνεργασίες στον ενεργειακό τομέα, στις νέες τεχνολογίες, στον τομέα του πολιτισμού, να αναπτύξουμε διασυνοριακή συνεργασία, ακόμη και συνεργασία στον αμυντικό τομέα και ούτω καθ´ εξής.

Το μείζον ερώτημα είναι πώς θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε εκ νέου ένα επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των κοινωνιών, πώς θα αναπτύξουμε, για παράδειγμα, το σύστημα μεταφορών ή εμπορικών συναλλαγών. Αν κοιτάξετε πίσω στο χρόνο – πριν πάνω από 6.000 χρόνια – η περιοχή που εκτείνεται από τη Σαουδική Αραβία και την Υεμένη έως τη Νοτιοανατολική Ευρώπη – την Ιταλία, την Ελλάδα και άλλες χώρες των Βαλκανίων- ήταν μια περιοχή συνεργασίας.

Πριν έξι μήνες ταξίδεψα στη Σαουδική Αραβία μαζί με τον Πρόεδρό μας και επισκέφθηκα το νέο μουσείο του Ριάντ. Και σε αυτό το νέο μουσείο υπάρχουν αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν πριν 6.000 χρόνια, τα περισσότερα εκ των οποίων προέρχονται από την Ελλάδα ή από άλλες περιοχές της Μεσογείου. Συνεπώς, οι εμπορικές συναλλαγές και τα δίκτυα μεταφοράς υπήρχαν εδώ και χιλιάδες χρόνια και σήμερα διαταράσσονται λόγω αυτών των διαδικασιών αποσταθεροποίησης.

Επομένως, πρέπει να εγκαθιδρύσουμε εκ νέου μια περιοχή ειρήνης και συνεργασίας. Έχοντας αυτό κατά νου, δημιουργήσαμε μια νέα μορφή διεθνούς συνεργασίας που βασίζεται σε αυτές τις πέντε γραμμές – αν και δεν συμμετέχουν όλες οι χώρες που βρίσκονται σε αυτές τις πέντε γραμμές – η οποία είναι η «Διάσκεψη της Ρόδου». Σε αυτή τη διάσκεψη συμμετέχουν 12 αραβικές χώρες και 8 χώρες της νοτιανατολικής Ευρώπης. Η Ινδονησία και το Βιετνάμ ζήτησαν φέτος να συμμετέχουν ως παρατηρητές, προκειμένου να μάθουν πώς το καταφέρνουμε αυτό στο αρχιπέλαγος της ανατολικής Μεσογείου. Η Συρία, το Ιράκ και το Ισραήλ δεν συμμετέχουν. Εμείς, οι συμμετέχοντες, συζητάμε σχετικά με το πώς θα μπορέσουμε να αναπτύξουμε τη συνεργασία μας από το επίπεδο των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων μέχρι τον κινηματογράφο.

Αυτή τη θετική ατζέντα συνεργασίας μεταξύ των κοινωνιών την αποκαλούμε «Πνεύμα της Ρόδου», όρος που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Υπουργό Εξωτερικών του Λιβάνου, τον κ. Bassil.

Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε ότι στον δυτικό κόσμο ζητήματα που αφορούν, για παράδειγμα, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι πολύ σημαντικά και ότι σε πολλές περιοχές στον κόσμο αυτά τα ζητήματα θεωρούνται πολύ πιο σημαντικά από τη σταθερότητα και την ασφάλεια. Ωστόσο, στην περιοχή μας που βιώνει τρεις με τέσσερις πολέμους κάθε πέντε ή δέκα χρόνια, όπου χάνονται εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπινες ζωές, όπου έχουμε εκατομμύρια πρόσφυγες και οικονομικούς μετανάστες, είναι πολύ σημαντικό πριν να διαφυλάξουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα – από μεθοδολογικής σκοπιάς – να προστατεύσουμε την ανθρώπινη ζωή. Γιατί χωρίς ανθρώπινες ζωές δεν μπορεί να υπάρξει σύστημα ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Στη Συρία χάθηκαν, τα τελευταία πέντε χρόνια, περισσότερες από 480.000 ανθρώπινες ζωές. Περίπου 12 με 14 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν την περιουσία τους, τα εισοδήματά τους, ενώ πολλοί από αυτούς έχασαν τις οικογένειές τους, τα παιδιά τους. Δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι προστατεύσαμε τα ανθρώπινα δικαιώματα. Πρέπει να προστατεύσουμε τη σταθερότητα και την ασφάλεια, αλλά και τις ανθρώπινες ζωές. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Και αυτό το σύστημα που δημιουργούμε στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτό το «Πνεύμα της Ρόδου», έχει έναν σκοπό: να δημιουργηθεί μια δομή ασφάλειας και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως έκανε η Ευρώπη στη δεκαετία του 70’ με τη Διάσκεψη του Ελσίνκι και στη συνέχεια με τον ΟΑΣΕ.

Προκειμένου να το επιτύχουμε αυτό, χρειαζόμαστε οπωσδήποτε τη βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία είναι μια έξυπνη δύναμη, μια πολύ ειδική ένωση – όχι τόσο πολύ όπως η Ινδία, αν και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πολλά να μάθει από τη δομή του ινδικού πολιτικού συστήματος – πρέπει να είναι παρούσα στην ανατολική Μεσόγειο. Και η Ελλάδα είναι, κατά έναν τρόπο, η γέφυρα μεταξύ των ευρω-ατλαντικών δομών και της ανατολικής Μεσογείου.

Θυμάμαι πάντα – και το ανέφερα αυτό προχθές καθώς είχα την πρώτη μου συζήτηση με έναν υπουργό της Ινδίας – τη σοφία μιας παλιάς ινδικής παροιμίας: αν έχεις μπροστά σου πέτρες, υπάρχουν τρεις πιθανοί τρόποι να τις χρησιμοποιήσεις. Μπορείς να τις πετάξεις σε κάποιον. Αυτός δεν είναι ο τρόπος που σκεφτόμαστε. Μπορείς να χτίσεις τείχη για να χωρίσεις τον κόσμο ή μπορείς να φτιάξεις μια γέφυρα. Και πιστεύω ότι αυτό ακριβώς προσπαθούμε να κάνουμε στην περιοχή μας, χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα, από τη διπλωματία έως τον πολιτισμό. Και πρέπει να πω ότι διαθέτουμε πληθώρα πολιτιστικών στοιχείων για να οικοδομήσουμε γέφυρες.

Σε αυτή την περιοχή της ανατολικής Μεσογείου υπάρχουν, κατά τη γνώμη μας, δύο πολύ σημαντικές χώρες. Η μία είναι το Ισραήλ στο οποίο πολλοί επιρρίπτουν ευθύνες για την εξωτερική πολιτική που ασκεί ή για την πολιτική του απέναντι στην παλαιστινιακή οντότητα ή το παλαιστινιακό κράτος, πείτε το όπως θέλετε. Όμως, πρέπει να θυμούνται κάθε φορά όσοι κατηγορούν το Ισραήλ, ότι αυτή η χώρα διαθέτει την πιο προηγμένη δημοκρατία στην Ανατολική Μεσόγειο. Κατά έναν τρόπο, είναι όπως η Αρχαία Αθήνα. Αν θυμάστε, η αρχαία Αθήνα προσπαθούσε να συμπήξει μια μεγάλη συμμαχία με τα νησιά του Αρχιπελάγους του Αιγαίου. Η Μήλος, ένα μικρό νησί, αρνήθηκε να συμμετάσχει. Και οι Αθηναίοι είπαν τότε «ας τους σκοτώσουμε όλους». Πραγματοποίησαν αυτό που σήμερα αποκαλούμε γενοκτονία. Αλλά ποιος το θυμάται; Κάποιοι το θυμούνται, όπως εγώ. Αλλά όχι όλοι, γιατί ο πυρήνας της αθηναϊκής ιστορίας δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο η Αθήνα ασκούσε την εξωτερική της πολιτική. Αντίθετα, όλοι την θυμούνται ως έναν τόπο δημοκρατικό, ως το λίκνο της δημοκρατίας.

Επομένως, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε μια χώρα – ακόμη και όταν της επιρρίπτουμε ευθύνες για την εξωτερική της πολιτική – τον χαρακτήρα, την ουσία αυτού του κράτους.

Η άλλη χώρα είναι η Αίγυπτος. Όσον αφορά την Αίγυπτο, το πιο σημαντικό ζήτημα είναι ο αγώνας της κατά της τρομοκρατίας. Η ασφάλεια και η σταθερότητα μιας χώρας με πληθυσμό πάνω από 100 εκατομμύρια –πώς θα διασφαλιστεί η προστασία της ζωής όλων αυτών των ανθρώπων, πώς θα τους δοθεί η δυνατότητα πρόσβασης σε τροφή, εκπαίδευση και πώς θα μπορέσουν να έχουν καλύτερες προοπτικές για το μέλλον. Και από αυτή την άποψη, ελπίζουμε η κυβέρνηση της Αιγύπτου να τα καταφέρει. Το πιο σημαντικό για εμάς είναι η σταθερότητα και η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου. Αν η Αίγυπτος καταρρεύσει, χωρίς μεταρρυθμίσεις, θα δούμε πάνω από 20 ή 30 εκατομμύρια πρόσφυγες και οικονομικούς μετανάστες να κατακλύζουν τη Μεσόγειο και καμία χώρα δεν θα είναι σε θέση να τους απορροφήσει.

Και, όπως έχουμε δει, η Αραβική Άνοιξη δεν ήταν αυτό που ελπίζαμε, δηλαδή μια διαδικασία εκδημοκρατισμού, με εξαίρεση την Τυνησία. Η Αραβική Άνοιξη είχε πολύ άδοξο τέλος και σε πολλές περιπτώσεις κατέληξε σε χειρότερες καταστάσεις, όπως σε συρράξεις στο Ιράκ, τη Συρία και λοιπά.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχει άλλο ένα πρόβλημα στη μεγάλη εικόνα. Πολλοί Αμερικανοί θα υποστήριζαν σήμερα ότι, κατά έναν τρόπο, η Δύση βρίσκεται σε φθίνουσα πορεία. Αν και όχι με ταχείς ρυθμούς, αλλά και πάλι βρίσκεται κατά έναν τρόπο σε καθοδική πορεία. Και ότι η επιρροή των Αμερικανών στη Δύση μειώνεται επίσης. Συνεπώς, πολλές χώρες της Δύσης επιδιώκουν τη συνεργασία με τρίτες χώρες, χωρίς να διακόπτουν τις σχέσεις τους με τη Δύση ή με τους Αμερικανούς. Και αυτό μπορεί να δημιουργήσει άλλα είδη συμμαχιών που η Ευρώπη θέλει να σφυρηλατήσει.

Το τελευταίο σημείο που θα ήθελα να αναφερθώ είναι τα Βαλκάνια. Όπως είχε πει ο Τσόρτσιλ «τα Βαλκάνια παράγουν περισσότερη ιστορία από αυτή που μπορούν να καταναλώσουν». Και εγώ λέω πάντα ότι έχουμε προβλήματα με την ιστορία μας. Είμαστε τόσο υπερήφανοι για αυτή, μας αρέσει τόσο πολύ η ιστορία μας, την αγαπάμε. Και ο κίνδυνος είναι ότι πολλές φορές γινόμαστε δέσμιοι της ιστορίας μας, αντί να χρησιμοποιούμε την ιστορία ως σχολείο. Θέλω λοιπόν να πω ότι η ιστορία πρέπει να είναι σχολείο και όχι φυλακή. Και στα Βαλκάνια ορισμένες φορές γινόμαστε δέσμιοι μιας ιστορίας 500, 100 ετών. Κάποιος μου είπε προχθές ότι είμαστε σαν τα παντρεμένα ζευγάρια. Μας αρέσει που είμαστε παντρεμένοι, ξέρουμε ότι πρέπει να ζήσουμε μαζί αλλά από το πρωί έως το βράδυ τσακωνόμαστε και κατηγορούμε ο ένας τον άλλο. Αυτά είναι τα Βαλκάνια. Και η λύση για τα Βαλκάνια είναι να ακολουθήσουν τον λεγόμενο ευρω-ατλαντικό δρόμο. Δηλαδή, όλες οι χώρες των Βαλκανίων να γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Έχουμε ήδη τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ, καθώς και την Αλβανία στο ΝΑΤΟ, και όλοι εργαζόμαστε ώστε οι χώρες που αποτελούν την περιοχή που αποκαλούμε Δυτικά Βαλκάνια - η οποία περιλαμβάνει την Αλβανία και τα κράτη που δημιουργήθηκαν μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας – να γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ.

Και το θέμα είναι ότι με την έναρξη αυτής της διαδικασίας, όλοι εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το μέρος του κόσμου πρέπει να καταπολεμήσουμε τρία πράγματα: πρώτον, τον νέο εθνικισμό. Σε καιρούς μεγάλων αλλαγών, όταν οι άνθρωποι νιώθουν ανασφάλεια, όταν πρέπει να επαναπροσδιορίσουν την ταυτότητά τους, είναι πολύ εύκολο κανείς να υποκύψει σε εθνικιστικά συναισθήματα ή αντιλήψεις.

Δεύτερον, αυτό που στις διεθνείς σχέσεις αποκαλούμε ιστορικό αναθεωρητισμό. Αυτή είναι μια συζήτηση σχετικά με τα σύνορα, σχετικά με όσα συνέβησαν κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, την περίοδο 1912-1914, ή στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και τα λοιπά.

Όλα αυτά θα μας καταστήσουν δέσμιους της ιστορίας. Αυτό που χρειάζεται, είναι να αποδεχτούμε και να καταλάβουμε ότι αυτό που ζούμε είναι το προϊόν της ιστορίας, το οποίο πρέπει να αναγνωριστεί και να γίνει αποδεκτό ως έχει. Με ειρηνικό τρόπο.

Και αυτό σημαίνει, τρίτον, ότι κανείς δεν πρέπει να υποστηρίζει τον αλυτρωτισμό.

Σε κάποιους γείτονές μας αρέσει η ιστορία μας. Αυτό είναι όντως πολύ ωραίο. Σε πόσα εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο αρέσει η ιστορία μας; Πόσοι άνθρωποι στην Ινδία έχουν γαλανά μάτια και λένε ότι είναι απόγονοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου; Αλυτρωτισμός δεν είναι όταν κάποιος αγαπάει τον πολιτισμό σου, την ιστορία σου και θέλει να γίνει κομμάτι της. Αλυτρωτισμός είναι όταν κάποιος λέει «αφού έχω γαλανά μάτια εδώ στην Ινδία, η Ελλάδα μου ανήκει». Αυτό δεν είναι το ίδιο με το να είναι κάποιος υπερήφανος για την ιστορία.

Στην περιοχή μας, όπου προσπαθούμε να εφαρμόσουμε τις αξίες της σταθερότητας και της ασφάλειας, έχουμε έναν σημαντικό γείτονα, ένα σημαντικό έθνος με το οποίο μοιραζόμαστε περισσότερα από 500 – σύντομα θα γίνουν 600 – χρόνια κοινής ιστορίας και κοινών ιστορικών δυσκολιών: την Τουρκία.

Θα ήθελα να σας πω το εξής: πριν δύο εβδομάδες ήμουν στην Άγκυρα και είχα μια μακρά συζήτηση, όπως συμβαίνει πάντα, με τον Ταγίπ Ερντογάν. Είμαι άθεος, πρέπει να σας πω. Αλλά του είπα, «ξέρεις ο Αλλάχ μας έβαλε τον έναν δίπλα στον άλλον και μας παρακολουθεί, βλέπει τι κάνουμε στις σχέσεις μας και περιμένει από εμάς να κάνουμε κάτι καλύτερο από το να τσακωνόμαστε». Πρέπει να δημιουργήσουμε μια θετική ατζέντα. Από την πλευρά μας πρέπει να κρατήσουμε την πόρτα ανοικτή για την Τουρκία, πρέπει να κρατήσουμε ανοικτή την πόρτα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Έπειτα, για εμάς, ως γείτονες της Τουρκίας, το καλύτερο σενάριο θα ήταν η Τουρκία να γίνει μια δημοκρατική ευρωπαϊκή χώρα. Έτσι δεν θα έχουμε προβλήματα. Κρατάμε μεν την πόρτα ανοικτή, αλλά, όπως είπα στους Τούρκους φίλους μας, πρέπει και εκείνοι να λάβουν τις αποφάσεις τους. Θέλουν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση; Θέλουν να αποδεχθούν τους ευρωπαϊκούς κανόνες, τον τρόπο που σκεπτόμαστε, το κράτος δικαίου; Η απόφαση είναι δική τους. Όχι δική μας. Πρέπει να αποφασίσουν πού πραγματικά ανήκουν ή πού θέλουν να ανήκουν. Και η Τουρκία, ξέρετε, είναι μια χώρα με πολλές αντιθέσεις. Θρησκευτικές αντιθέσεις, από τους Αλαουίτες έως τους Σουνίτες μουσουλμάνους. Έχουν μια εθνική αντίθεση καθώς δεν μπορούν να βρουν μια λύση για τους Κούρδους, οι οποίοι συνιστούν το 1/4 ή το 1/3 του πληθυσμού τους. Έχουν πρόβλημα, καθώς ένα μέρος της οικονομίας τους είναι φεουδαρχικό, ενώ ένα άλλο μέρος είναι σύγχρονο καπιταλιστικό. Χαρακτηρίζονται από πολλές αντιθέσεις.

Και τώρα, μετά το πραξικόπημα – το οποίο, προς μεγάλη ικανοποίησή μας, κατέστειλε ο Ερντογάν – υπάρχουν πολλές αντιθέσεις στους κυβερνητικούς κύκλους της Τουρκίας. Από τη μια, είναι πολύ χαρούμενοι και νιώθουν ασφαλείς και δυνατοί που κατέστειλαν το πραξικόπημα. Και από την άλλη, νιώθουν ανασφάλεια. Μήπως κάποιος άλλος επιχειρήσει ένα άλλο πραξικόπημα; Μήπως δεν είναι πλέον δυνατόν να ασκούμε την εξωτερική πολιτική μας με τον τρόπο που σκεπτόταν ο πρώην Πρωθυπουργός της Τουρκίας, ο κ. Νταβούτογλου, πριν μερικά χρόνια;

Και ξέρετε, όταν υπάρχουν αυτά τα αντιφατικά συναισθήματα, δηλαδή όταν αισθάνεται κανείς σίγουρος για τις δυνάμεις του και συγχρόνως αισθάνεται πολύ ανασφαλής, λόγω κάποιων φόβων βαθιά κρυμμένων στην ψυχή του, αυτή η αντίθεση γεννά νευρικότητα και στις διεθνείς σχέσεις Και όπως έδειξε ο 19ος αιώνας, η νευρικότητα δεν είναι ο καλύτερος σύμβουλος.

Τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό, έχουμε ένα πρόβλημα ως Ευρωπαϊκή Ένωση και στις ελληνοτουρκικές μας σχέσεις. Αναφέρομαι στην Κύπρο. Η Κύπρος ήταν μια δημοκρατία, μια πρώην αποικία παρόμοια με την Ινδία που βρισκόταν υπό την κυριαρχία της δεύτερης Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Και καθώς η Κύπρος έγινε ανεξάρτητη, της επιβλήθηκαν κανόνες που ανήκαν στον 19ο αιώνα, και όχι στο σήμερα, δηλαδή επέβαλαν στην Κύπρο το καθεστώς των τριών Εγγυητριών Δυνάμεων: της Μεγάλης Βρετανίας, της Ελλάδας και της Τουρκίας.

Αυτό που πρεσβεύουμε, και το πιστεύουμε ακράδαντα, είναι ότι στον 21ο αιώνα δεν μπορεί να υπάρχουν χώρες υπό καθεστώς εγγυητριών δυνάμεων. Δεν μπορεί ένα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή των Ηνωμένων Εθνών να μην έχει πλήρη εθνική κυριαρχία. Έχω πει, και είμαι υπερήφανος που ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών χρησιμοποίησε τον ίδιο όρο, ότι είναι καιρός η Κύπρος να γίνει ένα κανονικό κράτος. Ένα κανονικό κράτος, όπως όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Εθνών.

Κλείνοντας, θα ήθελα να επαναλάβω ότι η πολιτική που ασκούμε στην περιοχή μας είναι πολιτική ειρηνική. Δημιουργούμε μια θετική ατζέντα, μαχόμαστε ενάντια σε κάθε μορφή αρνητικής ατζέντας, ενάντια στην τρομοκρατία και σε εκείνους που πιστεύουν ότι έχουν το δικαίωμα να παρεμβαίνουν σε τρίτες χώρες. Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε τις καλύτερες σχέσεις και συνθήκες συνεργασίας μεταξύ όλων των κρατών της περιοχής. Και έχουμε αναπτύξει πέντε τριμερείς συνεργασίες στον Νότο, δύο μεγάλες τετραμερείς συνεργασίες στα Βαλκάνια, έχουμε δημιουργήσει το λεγόμενο «Πνεύμα της Ρόδου» και πιστεύουμε ότι οι ιδέες μας και ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον σύγχρονο κόσμο θα χαίρουν ολοένα και μεγαλύτερης αποδοχής από τις περισσότερες χώρες και κοινωνίες.

Αυτή η συνεργασία επί μιας θετικής ατζέντας είναι χιλιάδες φορές καλύτερη από τον εθνικισμό, τον σωβινισμό, την τρομοκρατία, την ανασφάλεια και την αποσταθεροποίηση.

Σας ευχαριστώ πολύ.