Δευτέρα, 21 Αυγούστου 2017
greek english french

Ανθρώπινα Δικαιώματα

Πολιτική Ελλάδος - Διεθνές Πλαίσιο - Πολιτική Ε.Ε.- Όργανα Η.Ε. (Συμβούλιο  Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων)

Α.  Ανθρώπινα Δικαιώματα: Πολιτική Ελλάδος

H προστασία και η προώθηση της δημοκρατίας, των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των ατομικών ελευθεριών συγκροτούν τις βασικές αρχές του Ελληνικού Συντάγματος και αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της εθνικής μας νομοθεσίας. Η Ελλάδα αποδίδει πρωταρχική σημασία στην προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων  και των θεμελιωδών ελευθεριών όλων των ατόμων που ευρίσκονται εντός της ελληνικής επικράτειας, καθώς και στη διαφύλαξη των δημοκρατικών θεσμών και στη λειτουργία του κράτους δικαίου. Υποστηρίζει, εξ άλλου, την καθολικότητα, το αδιαίρετο και την αλληλεξάρτηση μεταξύ των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων αφ’ ενός και, των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων αφ’ ετέρου.

H Ελλάδα θεωρεί ότι ο σεβασμός των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η προαγωγή της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου συνυφαίνονται  με την ειρήνη, τη δικαιοσύνη, την ασφάλεια, τη σταθερότητα, την εξάλειψη της πενίας και τη συνεκτική κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη.

Η χώρα μας καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες (και δαπανά οικονομικούς πόρους) για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας όλων των προσώπων, ειδικά των πιο ευάλωτων, όπως των ασυνόδευτων παιδιών, των εγκύων γυναικών, των ατόμων με ειδικές ανάγκες, κ.α.

Η Ελλάδα, έχοντας ως αρχή το δικαίωμα στην ελεύθερη εκπαίδευση για όλους, η οποία διασφαλίζεται στο νομοθετικό μας πλαίσιο, έχει θεσπίσει ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την εκπαίδευση όλων των παιδιών προσφύγων και μεταναστών.

Επιπλέον, κατά το τελευταίο έτος, έχουν ληφθεί μέτρα προτεραιότητας προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων προσφύγων / μεταναστών. Οι αρμόδιες αρχές έχουν λάβει ειδικά μέτρα προς το καλύτερο συμφέρον αυτών των παιδιών. Επί του παρόντος, βρίσκεται σε εξέλιξη σχέδιο νόμου για την κηδεμονία με σκοπό την εξασφάλιση του καλύτερου συμφέροντός τους. Ταυτόχρονα, πραγματοποιείται μεταφορά ασυνόδευτων ανήλικων σε  ανοικτές εγκαταστάσεις διαμονής και επιδιώκεται η αύξηση του αριθμού των διαθέσιμων θέσεων. Επιπλέον, δημιουργούνται νέες «ασφαλείς ζώνες» για ασυνόδευτους ανηλίκους μέσα στα κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης.

Στο πεδίο της πολυμερούς διπλωματίας, εντός του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, η χώρα μας επιδεικνύει σταθερό ενδιαφέρον σε ζητήματα που άπτονται των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Συμμετέχει δραστήρια και εποικοδομητικά στα κυριότερα πολυμερή fora, όπως η 3η Επιτροπή της ΓΣ των ΗΕ και το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Στο πλαίσιο της ΕΕ, η χώρα μας συμμετέχει ενεργά και εποικοδομητικά σε όλες τις εργασίες τις σχετικές με την προστασία, προώθηση, ενσωμάτωση και ένταξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλες τις πολιτικές και δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (human rights mainstreaming).

H χώρα μας έχει υπογράψει και επικυρώσει τις βασικότερες διεθνείς συμβάσεις προστασίας όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες έχουν καταρτισθεί στo πλαίσιo των Ηνωμένων Εθνών από τη δεκαετία του 1960(1).

H χώρα εκπόνησε ή βρίσκεται στη φάση της επεξεργασίας των ακόλουθων Εθνικών Σχεδίων Δράσης:

- Σχέδιο Δράσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (2014-2016), το οποίο βρίσκεται σε στάδιο αναθεώρησης. Στόχος, ωστόσο, είναι η δημιουργία ενός περαιτέρω περιεκτικού αποτελεσματικού και λειτουργικού μηχανισμού εφαρμογής, προώθησης και προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

- Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων (2016 - 2020)

- Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Επιπλέον, επισημαίνεται ότι στις 9 Σεπτεμβρίου 2014, υιοθετήθηκε από την ελληνική Βουλή ο νέος αντιρατσιστικός νόμος (ν.4285/2014), ο οποίος στοχεύει στην ενίσχυση της υπάρχουσας αντιρατσιστικής νομοθεσίας,  καθώς και στην ενσωμάτωση της Απόφασης - Πλαίσιο 2008, του Συμβουλίου της ΕΕ, στην εσωτερική νομοθεσία.

Το Δεκέμβριο του 2014, το Εθνικό Κοινοβούλιο υιοθέτησε νέο νόμο (4443/2016) περί ίσης μεταχείρισης, ο οποίος ενσωματώνει μια σειρά από σχετικές ευρωπαϊκές οδηγίες (της Οδηγίας 2000/43/ΕΚ, περί εφαρμογής της ίσης μεταχείρισης προσώπων, ασχέτως της φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής, της Οδηγίας 2000/78/ΕΚ για την διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία και της Οδηγίας 2014/54/ΕΕ, περί μέτρων που διευκολύνουν την άσκηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας αυτών).

Με τον ανωτέρω νόμο δημιουργείται ένα ρυθμιστικό πλαίσιο για την εφαρμογή της ίσης μεταχείρισης. Η αρμοδιότητα της παρακολούθησης και της προώθησης της εφαρμογής της εν λόγω αρχής, ανατίθεται πλέον στον Συνήγορο του Πολίτη, ενιαία για τον ευρύτερο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.

Β. Το διεθνές πλαίσιο - Γενικά

Τα θέματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποκτούν συνεχώς μεγαλύτερη σημασία στο προσκήνιο του παγκοσμίου ενδιαφέροντος, στις πρωτοβουλίες και δράσεις μεμονωμένων κρατών αλλά και σε πολυμερές επίπεδο. Oι τρέχουσες τάσεις της διεθνούς πολιτικής περιλαμβάνουν τις σοβαρές παραβιάσεις των Α.Δ. μεταξύ των εν δυνάμει απειλών για τη διεθνή νομιμότητα, ειρήνη και ασφάλεια. Στο πλαίσιο αυτό, ικανός αριθμός κρατών χρησιμοποιούν τα Α.Δ. ως εξέχον εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, τόσο με πρωτοβουλίες που διαμορφώνουν την εικόνα τους ως πρωτοπόρων και υπερασπιστών των Α.Δ., όσο και ως μέσο πολιτικής πίεσης.

Ειδικότερες προκλήσεις εμφανίζονται στην προστασία διαφόρων ευπαθών ομάδων πληθυσμού, όπως τα παιδιά, οι γυναίκες, τα άτομα με αναπηρίες, οι πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο, οι μετανάστες, οι αυτόχθονες, οι μειονότητες. Τίθενται εξ άλλου, με έμφαση, τα ζητήματα του ρατσισμού, της μισαλλοδοξίας, της ανθρώπινης ασφάλειας, της τρομοκρατίας και της συμβατότητας του αντιτρομοκρατικού αγώνα με τα δικαιώματα του ανθρώπου, καθώς και το ζήτημα της αποκατάστασης των θυμάτων παραβιάσεων Α.Δ. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στα πολιτικά και οικονομικά δικαιώματα, καθώς και στα δικαιώματα αλληλεγγύης (ήτοι δικαίωμα στην ανάπτυξη, δικαίωμα στην απόλαυση της κοινής κληρονομιάς της ανθρωπότητας, δικαίωμα σε ένα υγιές περιβάλλον κ.α.)

Τα ανωτέρω εντάσσονται σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο πλαίσιο θεσμών και διαδικασιών ελέγχου των υποχρεώσεων των κρατών, με δυσανάλογα όμως αποτελέσματα στο επίπεδο πρακτικής εφαρμογής. Η υλοποίηση των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών και η συμμόρφωση των κ-μ σε αυτές έγκειται, σε μεγάλο βαθμό, στις πολιτικές επιλογές των κυβερνήσεών τους.

Γ. Πολιτική ΕΕ στον τομέα Α.Δ.

Σε επίπεδο EE, υπάρχει διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον τομέα των Α.Δ., υπό το πρίσμα της αρχής της συστημικής προσέγγισης αυτών (mainstreaming), η οποία συνίσταται, κατά κύριο λόγο, στην ενσωμάτωσή τους στις εν στενή εννοία πολιτικές σχέσεις της Ένωσης (εξέταση θεμάτων Α.Δ. σε διάλογο EE με στρατηγικούς εταίρους, έλεγχος προόδου στον τομέα αυτό των υποψηφίων για ένταξη χωρών, Εκθέσεις Προόδου Ε. Επιτροπής κλπ).

Υπογραμμίζεται ότι το ενδιαφέρον της ΕΕ, όσο και των κ-μ, σχετικά με την κατάσταση των ΑΔ σε τρίτες χώρες, δεν έχει γεωγραφικό περιορισμό (εκτός από γειτονικές χώρες ή πρώην αποικίες) και εκτείνεται διεθνώς.

Δ. Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΣΑΔ)

Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΣΑΔ) δημιουργήθηκε με απόφαση της ΓΣΗΕ, το 2006, σε αντικατάσταση της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η Ελλάδα υποστήριξε ενεργά τις προσπάθειες για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού ΣΑΔ, με αναβαθμισμένο καθεστώς, λειτουργικότητα και με  ουσιαστικές δομές. Τον Ιούνιο 2011 ολοκληρώθηκε η διαδικασία αναθεώρησης του ΣΑΔ, με υιοθέτηση σχετικής Απόφασης ΓΣΗΕ.

Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΣΑΔ) αποτελεί διεθνές βήμα διαλόγου και συντονισμού της δραστηριότητας των οργάνων του ΟΗΕ σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είναι επικουρικό όργανο της Γενικής Συνέλευσης και απαρτίζεται από 47 εκλεγμένα μέλη, κατανεμημένα σε πέντε γεωγραφικές ομάδες.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο μηχανισμό UPR, ο οποίος τέθηκε σε λειτουργία τον Απρίλιο του 2008, και αποτελεί μια από τις βασικές δράσεις του ΣΑΔ για ισότιμη αξιολόγηση των κρατών από άλλα κράτη του ΟΗΕ (peer to peer review), σε ό,τι αφορά τις πρακτικές που τα κ-μ ακολουθούν ως προς την απόλαυση / προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, βάσει των διεθνών υποχρεώσεων και δεσμεύσεων.

Η Ελλάδα, σε αυτό το πλαίσιο του μηχανισμού της Οικουμενικής Περιοδικής Αξιολόγησης (Universal Periodic Review - UPR), εξετάσθηκε κατά τα ανωτέρω, για τις επιδόσεις της στον τομέα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, κατά την 25η Σύνοδο της οικείας Ομάδας Εργασίας του ΣΑΔ (Γενεύη, 2-13/5/2016).  Η Ελλάδα εξετάσθηκε από 88 κ-μ ΟΗΕ, λαμβάνοντας θετικές κριτικές για την κατάσταση των ΑΔ στο έδαφός της και, ειδικότερα, για τις προσπάθειες που αυτή καταβάλλει στον αγώνα για την διάσωση των προσφύγων / μεταναστών στην θάλασσα.

Δεδομένου ότι το ΣΑΔ θεωρείται ως το όργανο όπου γίνεται χρήση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για την προώθηση πολιτικών και στρατηγικών ευρείας κλίμακας, η Ελλάδα δραστηριοποιείται ενεργά, τόσο κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων του ΣΑΔ (3) (2), όσο και κατά τις λοιπές εργασίες του οργάνου, καθώς θεωρείται ως βήμα προβολής του αγώνα που δίνει, σήμερα, η χώρα μας, στην προστασία και προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Εστιάζουμε την εργασία μας σε fora όπως το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, για διαπεριφερειακές πρωτοβουλίες με στόχο την αντιμετώπιση σημαντικών ζητημάτων πάνω σε κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στην εργασία, το παγκόσμιο πρόβλημα των ναρκωτικών, την απόλαυση των πολιτιστικών δικαιωμάτων και της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, της νεολαίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Αποδίδουμε επίσης μεγάλη σημασία στην προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσα από τον αθλητισμό και το Ολυμπιακό Ιδεώδες. Η Ελλάδα, έχοντας  την πρωτοβουλία για την προώθηση του ψηφίσματος «Προώθηση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων μέσω του Αθλητισμού και του Ολυμπιακού Ιδεώδους», έχει οργανώσει στην Γενεύη μια σειρά από παράλληλες εκδηλώσεις, συμπεριλαμβανομένων αυτών για την ισότητα, την καταπολέμηση  του ρατσισμού  στον αθλητισμό, με την συμμετοχή αθλητών των Ολυμπιακών και Παραολυμπιακών Αγώνων. Στις 28 Σεπτεμβρίου 2016, η Ελλάδα διοργάνωσε, μαζί με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή, μια παράλληλη εκδήλωση για τον αθλητισμό ως μέσο για την ένταξη των προσφύγων και των μεταναστών στις τοπικές κοινωνίες, με την συμμετοχή της σημαιοφόρου της Ολυμπιακής Ομάδας Προσφύγων κας Rose Lokonyen, Σουδανικής καταγωγής. Η ευαισθησία μας στον τομέα των Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Δικαιωμάτων προέρχεται, επίσης, από το γεγονός ότι η προώθηση και προστασία των δικαιωμάτων αυτών είναι αλληλένδετη συνιστώσα για την υλοποίηση των Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων.

Στον τομέα των Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων, υποστηρίζουμε ενεργά μια σειρά από πρωτοβουλίες, της ΕΕ και άλλες, σχετικά με την προστασία των υπερασπιστών των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, της καταπολέμησης του ρατσισμού και άλλων μορφών διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που βασίζονται στη θρησκεία, το φύλο και τον σεξουαλικό προσανατολισμό. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι η προώθηση και η προστασία της ελευθερίας της έκφρασης αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την οικοδόμηση συνεκτικών δημοκρατιών, είμαστε ένας από τους κύριους συγκηδεμονεύοντες του ψηφίσματος του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για «την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων».

Επισημαίνεται, επιπλέον, ότι στο πλαίσιο της Τρίτης Επιτροπής της 70ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών (Νοέμβριος 2015), με πρωτοβουλία της Ελλάδας, υιοθετήθηκε το ψήφισμα για την προστασία των δημοσιογράφων “Safety of Journalists and the Ιssue of Ιmpunity”, το οποίο έκτοτε υποβάλλεται ανά διετία.

Επίσης, η χώρα μας συμμετέχει στην «Ομάδα Φίλων των Δημοσιογράφων» σε όλα τα fora (3η Επιτροπή ΓΣΗΕ, ΣΑΔ και UNESCO).

Το ΣΑΔ, κατά το 2016 και μέχρι τον Απρίλιο του 2017, πραγματοποίησε τέσσερις τακτικές (31η, 32η, 33η και 34η ) και δύο έκτακτες (25η και 26η) Συνόδους, στις οποίες η Ελλάδα συμμετέσχε ενεργά.

●    Επίσκεψη Ειδικού Εισηγητή Η.Ε. για τα δικαιώματα των μεταναστών, κ. François Crépeau (12-16/5/2016):

Κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα επισκέφθηκε τη χώρα μας ο εν λόγω Ειδικός Εισηγητής, στο πλαίσιο της εντολής του (σημειωτέον ότι η Ελλάδα διατηρεί ανοικτή πρόσκληση – standing invitation – προς όλους τους Εντολοδόχους των Ειδικών Διαδικασιών του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων).

Κατά την παραμονή του στη χώρα μας, ο κ. Crépeau συναντήθηκε με εκπροσώπους της πολιτικής ηγεσίας και ανώτερα/ανώτατα υπηρεσιακά στελέχη διαφόρων Υπουργείων και Φορέων, ενώ πραγματοποίησε και επισκέψεις σε κέντρα φιλοξενίας ανά την Ελλάδα. Μετά το πέρας της επίσκεψής του, ο κ. Crépeau συνέταξε έκθεση με παρατηρήσεις και προτάσεις του προς την ελληνική πλευρά, η οποία θα δημοσιευθεί προσεχώς.

●  Επισκέψεις Ύπατου Αρμοστή Η.Ε. για τους Πρόσφυγες, κ. Filippo Grandi (23-25/08/2016):

Κατά το ανωτέρω διάστημα, επισκέφθηκε τη χώρα μας ο Ύπατος Αρμοστής για τους Πρόσφυγες, κ. Filippo Grandi, για δεύτερη φορά. Συνομίλησε με εκπροσώπους της πολιτικής ηγεσίας και επισκέφθηκε εγκαταστάσεις φιλοξενίας προσφύγων / μεταναστών σε Αττική και Κεντρική Μακεδονία. Σκοπός της επίσκεψής του υπήρξε η εκτίμηση των ανθρωπιστικών αναγκών των προσφύγων/μεταναστών, καθώς και η ανεύρεση τρόπων περαιτέρω βοήθειας και ανθρωπιστικής ανταπόκρισης από πλευράς της Ύπατης Αρμοστείας, σε συνεργασία με τις ελληνικές Αρχές.

●   Επίσκεψη Πρέσβειρας Καλής Θελήσεως (ΗΕ) για τους Πρόσφυγες, κας Angelina Jolie:

Κατά το διάστημα 15-17 Μαΐου 2016, επισκέφθηκε την Ελλάδα η Ειδική Απεσταλμένη του Γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας ΗΕ για τους Πρόσφυγες, κα Angelina Jolie, με σκοπό να εκδηλώσει την αμέριστη αλληλεγγύη της τόσο προς τους πληττόμενους, όσο και προς την ίδια τη χώρα μας, που καλείται, εν μέσω γενικευμένων δυσχερειών, να αντιμετωπίσει τις συνεχείς προσφυγικές/μεταναστευτικές ροές.

Η κα Jolie επισκέφθηκε διάφορες εγκαταστάσεις φιλοξενίας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, και συνομίλησε με εκπροσώπους της πολιτικής ηγεσίας, καθώς και της τοπικής αυτοδιοίκησης, θέλοντας να εκφράσει την υποστήριξή της προς όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές και να προβάλει τη δεινή κατάσταση στη διεθνή κοινότητα.

●   Εξέταση της χώρας μας από την Επιτροπή για την Εξάλειψη των Ρατσιστικών Διακρίσεων (CERD, 3-4/8/2016):

Κατά το ανωτέρω διάστημα, έλαβε χώρα στη Γενεύη εξέταση της Ελλάδας από την Επιτροπή για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων (CERD), υποχρέωση που απορρέει από την αντίστοιχη Διεθνή Σύμβαση (ICERD).

Οι εκπρόσωποι των αρμοδίων ελληνικών φορέων παρουσίασαν την πολιτική και τις αλλαγές στις οποίες προχώρησε η χώρα μας στον τομέα της αντιμετώπισης των φυλετικών διακρίσεων.


(1) Η Ελλάδα έχει υπογράψει και κυρώσει: 1965: International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, 1966: International Covenant on Civil and Political Rights (και τα Προαιρετικά Πρωτόκολλα), 1966: International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 1979: Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (και τα Προαιρετικά Πρωτόκολλα), 1984: Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (και το Προαιρετικό Πρωτόκολλο), 1989: Convention on the Rights of the Child (καθώς και τα 1ο και 2ο Προαιρετικά Πρωτόκολλα), 2006: Convention on the Rights of Persons with Disabilities (και το Προαιρετικό Πρωτόκολλο), 2014: International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance.

(2) Το ΣΑΔ συνεδριάζει, τουλάχιστον, τρεις φορές το χρόνο.

Τελευταία ενημέρωση Τετάρτη, 14 Ιούνιος 2017