Σάββατο, 7 Δεκεμβρίου 2019
greek english french

Ενεργειακή Διπλωματία

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ

Με γνώμονα το ενδιαφέρον με το οποίο παρακολουθούνται παγκοσμίως τα ζητήματα διεθνούς ενεργειακής πολιτικής στον 21ο αιώνα και θεωρώντας ότι τα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου, πετρελαίου, αλλά και ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν προτεραιότητα της εξωτερικής πολιτικής της χώρας μας, το Υπουργείο Εξωτερικών παρακολουθεί συστηματικά τα διεθνή ενεργειακά ζητήματα. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στις ενεργειακές εξελίξεις στον τομέα των αγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου, των σταθμών αποθήκευσης υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), των ηλεκτρικών δικτύων, των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), καθώς και στα τεκταινόμενα στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.). Παράλληλα, υφίσταται στενός συντονισμός και συνεργασία με το καθ’ ύλην αρμόδιο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).

Βασικός στόχος της ενεργειακής πολιτικής της Ελλάδας και, ειδικότερα, των διεθνών ενεργειακών σχέσεων της χώρας μας, είναι η μεγιστοποίηση της ενεργειακής ασφάλειας, σε ανταγωνιστικές τιμές μονάδος, μέσω πολλαπλών και εναλλακτικών πηγών ενέργειας και οδεύσεων αυτής. Προς την κατεύθυνση αυτή κατατείνουν όλες οι διεθνείς επαφές τόσο σε διμερή, όσο και σε τριμερή ή τετραμερή σχήματα συνεργασίας με κράτη της ευρύτερης περιοχής, με ακρογωνιαίο λίθο τον άξονα Ελλάδος-Κύπρου. Ειδικότερα στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα προωθεί εντατικά την ενεργειακή συνεργασία με τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου (Ισραήλ, Αίγυπτο και άλλες χώρες). Επίσης, η χώρα μας δραστηριοποιείται ενεργά και σε πολυμερές επίπεδο (Ευρωπαϊκή Ένωση, Ενεργειακή Ένωση, East Mediterranean Gas Forum- EMGF, Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας – ΙΕΑ, V4+4+2, κ.ά.) στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και των Δυτικών Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Ελλάδα επιθυμεί να αναδειχθεί σε πύλη εισόδου, αλλά και σε κόμβο διαμετακόμισης ενέργειας από ανατολή προς δύση και από νότο προς βορρά. Πρωταρχικής σημασίας είναι ο λεγόμενος Νότιος Διάδρομος, ο οποίος αποτελεί και μείζονα συνιστώσα της ενεργειακής πολιτικής της Ε.Ε., συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην ενίσχυση της ασφάλειας και της ευελιξίας του ενεργειακού εφοδιασμού της. Ο Νότιος Διάδρομος περιλαμβάνει το σύστημα αγωγών SCPX (South Caucasus Pipeline Expansion), TANAP (Trans-Anatolian Pipeline) και TAP (Trans Adriatic Pipeline), μεταφέροντας φυσικό αέριο από την Κασπία (δεύτερη φάση ανάπτυξης του κοιτάσματος Shah Deniz) προς την αγορά της Ευρώπης (Νότια Ιταλία) μέσω Γεωργίας, Τουρκίας, Ελλάδας και Αλβανίας.

Ο Διαδριατικός Αγωγός φυσικού αερίου (Trans Adriatic Pipeline – ΤΑΡ), αποτελεί το τελευταίο σκέλος του Νοτίου Διαδρόμου φυσικού αερίου και έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα δέκα πιο σημαντικά ενεργειακά έργα που εκτελούνται παγκοσμίως (έργο Κοινού Ενδιαφέροντος - PCI). Η κατασκευή του ελληνικού τμήματος του αγωγού φυσικού αερίου TAP έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και στόχος είναι να τεθεί σε εμπορική λειτουργία τέλη του 2020.  Ο αγωγός ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας, καθώς δύναται να την προμηθεύει με 1 δισ. κ.μ. ετησίως, αναβαθμίζοντας, παράλληλα, το ρόλο της στη μεταφορά φυσικού αερίου από την Κασπία προς τις αγορές της Ευρώπης και δημιουργώντας νέες δυνατότητες για την τροφοδοσία των αναπτυσσόμενων ενεργειακών αγορών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης μέσω κάθετων διασυνδετήριων αγωγών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο αμφίδρομης ροής αγωγός φυσικού αερίου,  Ιονίου-Αδριατικής (Ionian Adriatic Pipeline-ΙΑΡ), ο οποίος σχεδιάζεται να ενωθεί με τον ΤΑΡ, στο Φιέρι της Αλβανίας, και θα διατρέχει την ανατολική ακτή της Αδριατικής και μέσω Μαυροβουνίου και Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, θα καταλήγει στο Split της Κροατίας.

Επίσης, η Βόρεια Μακεδονία ενδιαφέρεται να τροφοδοτηθεί από τον TAP, αλλά και από άλλες ενεργειακές πηγές μέσω της Ελλάδας. Προς αυτή την κατεύθυνση, υπεγράφη Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των αρμόδιων φορέων των δύο χωρών, για την κατασκευή διασυνδετήριου αγωγού φυσικού αερίου, ο οποίος από την ελληνική πλευρά θα έχει σημείο εκκίνησης τη Νέα Μεσημβρία.

Η χώρα μας προωθεί την υλοποίηση ενός Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου, ο οποίος θα αποτελεί άθροισμα των υφιστάμενων και των σχεδιαζόμενων ενεργειακών υποδομών φυσικού αερίου. Ο Κάθετος Διάδρομος σχεδιάζεται να μεταφέρει φυσικό αέριο από ποικίλες πηγές και συγκεκριμένα από τον  τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας, τον υπό σχεδιασμό FSRU Αλεξανδρούπολης, αλλά και τον αγωγό ΤΑP και μέσω Βουλγαρίας προς τις χώρες της Ανατολικής και Κεντροανατολικής Ευρώπης.

Ο διασυνδετήριος αγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας–Βουλγαρίας (Interconnector Greece – Bulgaria/IGB) αποτελεί βασικό στοιχείο και πρώτο «κρίκο» της ενεργειακής «αλυσίδας» του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Ουκρανία και Μολδαβία). Ο αγωγός, με δυνατότητα ανάστροφης ροής (reverse flow), θα συνδέει τα δίκτυα φυσικού αερίου Ελλάδας και Βουλγαρίας (Κομοτηνή-Stara Zagora) και σχεδιάζεται για τη μεταφορά φυσικού αερίου από διάφορες πηγές (αγωγός ΤΑΡ, τερματικοί σταθμοί LNG Ρεβυθούσας και FSRU Αλεξανδρούπολης, κα.). Στις 10.10.2019, στη Σόφια, υπεγράφη η Διακυβερνητική Συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας για  την κατασκευή του.

Μετά την ανακάλυψη σημαντικών ενεργειακών πόρων στην Ανατολική Μεσόγειο (Αίγυπτος, Ισραήλ, Κύπρος) η ενεργειακή συνεργασία, αποτελεί πεδίο προτεραιότητας με σοβαρές προοπτικές και δυναμική για την περιοχή, αλλά και την Ε.Ε. εν γένει. Παραδείγματα ενεργειακής συνεργασίας αποτελούν οι ενεργειακές υποδομές που προωθούνται στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και υποστηρίζει ενεργά η χώρα μας. Ειδικότερα, ο αγωγός φυσικού αερίου EastMed (Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ-Ιταλία), ο οποίος θα μεταφέρει ποσότητες φυσικού αερίου από την Λεκάνη της Λεβαντίνης προς την Ευρώπη, μέσω Κρήτης και Ηπειρωτικής Ελλάδας, καθώς και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις μεταξύ Ελλάδος, Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου,  αναμένεται να έχουν σημαντικά γεωπολιτικά και οικονομικά οφέλη, όχι μόνο σε περιφερειακό, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Πέραν των ανωτέρω, όμως, δεν μπορεί να παραβλεφθεί πως το LNG αποτελεί το ταχύτερα αναπτυσσόμενο ορυκτό καύσιμο σε παγκόσμιο επίπεδο, τα τελευταία χρόνια, λόγω της ευελιξίας χρήσης του, της ανταγωνιστικότερης τιμής του σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, του σχετικά χαμηλού περιβαλλοντικού του αποτυπώματος και της πολιτικής ενεργειακής μετάβασης για μια  παγκόσμια οικονομία χωρίς άνθρακα. Ενδεικτική της δυναμικής που έχει ο τομέας του LNG για τη  ενεργειακή ασφάλεια της χώρας μας και της ευρύτερης περιοχής είναι η λειτουργία του τερματικού σταθμού LNG της Ρεβυθούσας, αλλά και ο σχεδιασμός κατασκευής του πλωτού σταθμού αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG (FSRU) στην Αλεξανδρούπολη.

Συγκεκριμένα, ο σταθμός της Ρεβυθούσας, το μοναδικό LNG Terminal στη νοτιοανατολική Ευρώπη  και ένα από τα 24 που υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, λειτουργεί ανελλιπώς από τις αρχές 2000, τροφοδοτούμενος με εισαγωγές φυσικού αερίου κυρίως από την Αλγερία, βάσει μακροχρόνιου συμβολαίου, καθώς και από την παγκόσμια ευκαιριακή αγορά (spot market). Μετά την πρόσφατη αναβάθμισή του, συνέβαλε έτι περαιτέρω στην ασφάλεια της ενεργειακής τροφοδοσίας και της λειτουργικής ευελιξίας του συστήματος μεταφοράς, ενώ δύναται να τροφοδοτήσει με ικανές ποσότητες φυσικού αερίου τις όμορες χώρες. Παράλληλα, η προοπτική λειτουργίας του FSRU στην Αλεξανδρούπολη, συμπληρώνει τη συνολική εικόνα δημιουργώντας μια νέα, πρόσθετη ενεργειακή πύλη, ικανή να διασφαλίσει σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου για την τροφοδοσία της ελληνικής και της περιφερειακής αγοράς.

Επιπροσθέτως, σημαντικό πυλώνα της ενεργειακής πολιτικής, και κατ’ επέκταση, της ενεργειακής διπλωματίας της χώρας, αποτελεί η έρευνα και εκμετάλλευση των εγχώριων υδρογονανθράκων, η οποία σχετίζεται με θέματα τόσο ενεργειακής ασφάλειας, όσο και οικονομικής ανάπτυξης. Στόχος είναι η προσέλκυση ενδιαφέροντος εκ μέρους των διεθνών ενεργειακών ομίλων για έρευνες κοιτασμάτων σε νέα οικόπεδα και προς αυτή την κατεύθυνση κατατείνουν οι προσπάθειες και των Διπλωματικών Αρχών της Ελλάδας στο εξωτερικό.

Στον ραγδαία αναπτυσσόμενο κλάδο των ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας), το Υπουργείο Εξωτερικών διαβουλεύεται με τους εμπλεκόμενους φορείς και παρακολουθεί σε ελληνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο (π.χ. IRENA) τις νέες κατευθύνσεις και τάσεις της αγοράς αυτής. Επιπλέον, το Υπουργείο Εξωτερικών συμβάλλει ενεργά στην εξωστρέφεια του εγχώριου δυναμικού στον κλάδο ΑΠΕ (επιχειρηματικού, επιστημονικού/ ερευνητικού), δεδομένου ότι η χώρα μας έχει αναπτύξει σημαντική τεχνογνωσία στον τομέα, προωθώντας το άνοιγμα του ελληνικού κλάδου ΑΠΕ σε νέες αγορές του εξωτερικού μέσω των Γραφείων Ο.Ε.Υ. των Πρεσβειών μας. Οι εθνικοί ενεργειακοί στόχοι για το 2030 διαμορφώνουν ένα ισχυρό αναπτυξιακό επιχειρηματικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο η Ελλάδα καλείται να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που της προσφέρει το φυσικό δυναμικό που διαθέτει σε τεχνολογίες ΑΠΕ, μεγιστοποιώντας τη συμμετοχή τους στο «ενεργειακό μείγμα», την εξοικονόμηση ενέργειας και τον περιορισμό των εκπομπών αερίων ρύπων του θερμοκηπίου. Η επίτευξη αυτών των στόχων θα συνεισφέρει στην ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού, στη βέλτιστη αξιοποίηση των φυσικών πόρων και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας βασικών κλάδων της ελληνικής οικονομίας.

Εν κατακλείδι, το Υπουργείο Εξωτερικών, μέσω των Διπλωματικών του Αρχών στην αλλοδαπή παρακολουθεί όλες τις διεθνείς ενεργειακές εξελίξεις, τις διεθνείς συμφωνίες και τάσεις στον τομέα αυτό, καθότι επηρεάζουν, εν πολλοίς, και τις γεωπολιτικές εξελίξεις και αντιμετωπίζει τον ενεργειακό τομέα ως μοχλό ανάπτυξης της χώρας με υψηλή προστιθέμενη αξία. Ομοίως, παρακολουθεί τα θέματα που προωθούνται στους διεθνείς και περιφερειακούς ενεργειακούς οργανισμούς, όπου λαμβάνονται αποφάσεις για το παγκόσμιο και ευρωπαϊκό ενεργειακό μέλλον.