Σάββατο, 15 Δεκεμβρίου 2018
greek english french

Ενεργειακή Διπλωματία

Με γνώμονα το ενδιαφέρον με το οποίο παρακολουθούνται παγκοσμίως τα ζητήματα διεθνούς ενεργειακής πολιτικής στον 21ο αιώνα και θεωρώντας ότι τα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου, πετρελαίου, αλλά και ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν προτεραιότητα της εξωτερικής πολιτικής της χώρας μας, το Υπουργείο Εξωτερικών παρακολουθεί συστηματικά τα διεθνή ενεργειακά ζητήματα. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στις ενεργειακές εξελίξεις στον τομέα των αγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου, των σταθμών αποθήκευσης υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), των ηλεκτρικών δικτύων, καθώς και στα τεκταινόμενα στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.). Παράλληλα, υφίσταται στενός συντονισμός και συνεργασία με το καθ’ ύλην αρμόδιο, Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).

Βασικός στόχος της ενεργειακής πολιτικής της Ελλάδας και, ειδικότερα, των διεθνών ενεργειακών σχέσεων της χώρας μας, είναι η μεγιστοποίηση της ενεργειακής ασφάλειας, σε ανταγωνιστικές τιμές μονάδος, μέσω πολλαπλών και εναλλακτικών πηγών ενέργειας και οδεύσεων αυτής. Προς την κατεύθυνση αυτή κατατείνουν όλες οι διεθνείς επαφές τόσο σε διμερές πλαίσιο, όσο και σε τριμερή ή τετραμερή σχήματα συνεργασίας με κράτη της ευρύτερης περιοχής (Κύπρος, Ισραήλ, Αίγυπτος, Ιορδανία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Κροατία, Σερβία), αλλά και σε πολυμερές πλαίσιο (Ευρωπαϊκή Ένωση, Ενεργειακή Ένωση, Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας – ΙΕΑ, V4+4+2, κ.ά.) στην περιοχή της Ν.Α. Ευρώπης και των Δυτικών Βαλκανίων.

Στον τομέα του φυσικού αερίου, η Ελλάδα επιθυμεί να αναδειχθεί σε κόμβο διαμετακόμισης ενέργειας από ανατολή προς δύση και από νότο προς βορρά. Πρωταρχικής σημασίας είναι ο λεγόμενος Νότιος Διάδρομος, ο οποίος αποτελεί και μείζονα συνιστώσα της ενεργειακής πολιτικής της Ε.Ε., συμβάλλοντας έτσι στην ενίσχυση της ασφάλειας και της ευελιξίας του ενεργειακού εφοδιασμού της. Ο Νότιος Διάδρομος περιλαμβάνει το σύστημα αγωγών SCPX (South Caucasus Pipeline), TANAP (Trans-Anatolian Pipeline) και TAP (Trans Adriatic Pipeline), μεταφέροντας φυσικό αέριο από την Κασπία (δεύτερη φάση ανάπτυξης του κοιτάσματος Shah Deniz) προς την αγορά της Ευρώπης (Νότια Ιταλία) μέσω Γεωργίας, Τουρκίας, Ελλάδας και Αλβανίας.

Ο Διαδριατικός Αγωγός φυσικού αερίου (Trans Adriatic Pipeline - ΤΑΡ), μήκους 878χλμ. εκ των οποίων τα 550 χλμ επί ελληνικού εδάφους, προβλέπεται να έχει αρχική μεταφορική ικανότητα 10 δισ.  κ.μ. ετησίως, με δυνατότητα αναβάθμισης στα 20 δισ. κ.μ. ανάλογα με τις μελλοντικές συνθήκες παραγωγής και ζήτησης. Ο ΤΑΡ ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας με την πρόβλεψη για προμήθεια 1 δισ.  κ.μ. ετησίως, ενώ δημιουργεί και νέες θέσεις εργασίας μέσω της εμπλοκής ελληνικών εταιρειών. Η τελετή έναρξης των εργασιών κατασκευής του ελληνικού τμήματος του TAP πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, στις 17.5.2016, παρουσία του κ. Πρωθυπουργού. Ο αγωγός TAP, έχοντας χαρακτηριστεί ως ένα από τα δέκα πιο σημαντικά ενεργειακά έργα που εκτελούνται παγκοσμίως, βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο υλοποίησης. Η κατασκευή του ελληνικού τμήματος του αγωγού φ.α. TAP έχει προχωρήσει σε σημαντικό βαθμό, έχοντας ολοκληρώσει ποσοστό 98% του έργου μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου 2018. Στόχος είναι να τεθεί σε επιχειρησιακή λειτουργία αρχές του 2020. Ο αγωγός ΤΑP στην Ελλάδα υπάγεται στην κατηγορία και τις διαδικασίες των Στρατηγικών Επενδύσεων, δηλαδή σημαντικών έργων που υλοποιούνται με ταχείες και κατά προτεραιότητα διαδικασίες. Η πΓΔΜ ενδιαφέρεται να συνδεθεί κάθετα με τον TAP, αλλά και με άλλες ενεργειακές πηγές μέσω της χώρας μας. Προς αυτή την κατεύθυνση, στις 14.10.2016, υπεγράφη στα Σκόπια, Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ του ΔΕΣΦΑ και της κρατικής εταιρείας Αξιοποίησης Ενεργειακών Πόρων (MER), για την κατασκευή του αγωγού που θα συνδέει τις δύο χώρες (Νέα Μεσημβρία – Στρώμνιτσα).

Επιπλέον, σχεδιάζεται να ενωθεί με τον ΤΑΡ, στο Φιέρι της Αλβανίας, ο αγωγός φ.α. Ιονίου - Αδριατικής (Ionian Adriatic Pipeline - ΙΑΡ), ο οποίος θα διατρέχει την ανατολική ακτή της Αδριατικής και μέσω Μαυροβουνίου και Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, θα καταλήγει στο Split της Κροατίας. Ο αγωγός φ.α. IAP θα είναι αμφίδρομης ροής, χωρητικότητας 5 δισ. κ.μ. ανά έτος και μήκους 515 χλμ.

Η χώρα μας προωθεί την υλοποίηση ενός Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου, ο οποίος σχεδιάζεται να τροφοδοτείται με φ.α. από ποικίλες πηγές συμπεριλαμβανομένου του τερματικού σταθμού LNG Ρεβυθούσας, του σχεδιαζόμενου πλωτού τερματικού σταθμού LNG Αλεξανδρούπολης και μέσω διασύνδεσής τους με τον Διαδριατικό Αγωγό ΤΑP προς: (α) Βουλγαρία μέσω του διασυνδετήριου αγωγού IGB (Interconnector Greece - Bulgaria), (β) προς Ρουμανία με την αναβάθμιση του υποδουνάβιου διασυνδετήριου αγωγού Βουλγαρίας– Ρουμανίας (IBR), (γ) προς Ουγγαρία και (δ) ενδεχομένως και άλλες χώρες.

Τμήμα του Κάθετου Διαδρόμου είναι και ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας-Βουλγαρίας (IGB), ο οποίος, συνδέοντας την Κομοτηνή με την Stara Zagora, φιλοδοξεί να αποτελέσει μια πρόσθετη ενεργειακή «γέφυρα» για τη μεταφορά φυσικού αερίου προς τις χώρες της νοτιοανατολικής και κεντρικής Ευρώπης. Ο αγωγός IGB (έργο Κοινού Ενδιαφέροντος - PCI) μήκους 182 χλμ., θα έχει αρχική μεταφορική ικανότητα 3 δισ.  κ.μ. ετησίως, με δυνατότητα αναβάθμισης στα 5,5 δισ. κ.μ.. Η υπογραφή της Τελικής Επενδυτικής Απόφασης εισήγαγε σε νέα φάση και αυτό το εγχείρημα. Σημειώνεται ότι ήδη υπάρχει η δυνατότητα πραγματικής ανάστροφης ροής στον ήδη υπάρχοντα ελληνο-βουλγαρικό αγωγό Κούλα-Στρυμωνοχώρι, από τον οποίο η χώρα μας προμηθεύεται φυσικό αέριο ρωσικής προέλευσης, μέσω των δικτύων Ουκρανίας, Ρουμανίας και Βουλγαρίας. Η κατασκευή του προβλέπεται να εκκινήσει εντός των επόμενων μηνών.

Δεδομένων των στόχων της ελληνικής πολιτικής να καταστεί η χώρα μας ενεργειακός κόμβος στην περιοχή της Ν.Α. Ευρώπης και να ενισχύσει τη διαφοροποίηση πηγών, η Ελλάδα συμμετέχει στις συναφείς διεργασίες για τη μεταφορά μέσω αυτής ρωσικού φ.α. στην Ευρώπη (νότια όδευση του ρωσικού φυσικού αερίου). Θετική εξέλιξη προς αυτή την κατεύθυνση, χαρακτηρίζεται η υπογραφή Μνημονίου ΔΕΠΑ, Edison και Gazprom (Ρώμη, 24.02.2016) για την ανάπτυξη ενός νέου αγωγού μεταφοράς ρωσικού φ.α. αερίου προς την Ιταλία μέσω Ελλάδας, κατά τρόπο πλήρως συμβατό με το ενεργειακό κεκτημένο της Ε.Ε., καθώς και η υπογραφή Συμφωνίας Συνεργασίας μεταξύ ΔΕΠΑ, Edison και Gazprom (Αγία Πετρούπολη, 02.06.2017). Εκτιμάται ότι το ανωτέρω σχέδιο όδευσης για μεταφορά ρωσικού φ.α. μέσω της χώρας μας, θα συντελέσει στην αδιάλειπτη τροφοδοσία των ευρωπαίων καταναλωτών, μέσω διαφοροποίησης των οδεύσεων φυσικού αερίου.

Το Υπουργείο Εξωτερικών προωθεί εντατικά και την ενεργειακή συνεργασία της Ελλάδας με τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου. Αναπτύσσει περιφερειακές συνεργασίες καθιστώντας τους δρόμους του φυσικού αερίου μέσω της χώρας μας, άξονα σταθερότητας και ευημερίας στην περιοχή. Μέσα από τριμερή σχήματα συνεργασίας, η Ελλάδα στοχεύει, όχι μόνο να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια των χωρών της ευρύτερης περιοχής, αλλά και να συμβάλει ουσιαστικά στη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας και οδεύσεων για την Ε.Ε., ενόψει της αξιοποίησης των κοιτασμάτων φυσικού αερίου που έχουν ανακαλυφθεί στις ΑΟΖ Αιγύπτου, Ισραήλ και Κύπρου.

Συγκεκριμένα, στις 10.10.2018, πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη, η 6η, κατά σειρά, Συνάντηση Κορυφής, στο πλαίσιο της τριμερούς συνεργασίας, του εταιρικού σχήματος Ελλάδας, Αιγύπτου και Κύπρου, όπου οι τρεις χώρες συμφώνησαν ότι οι κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας της ενέργειας, η ανάγκη διαφοροποίησης των ενεργειακών πόρων και των διαδρομών, η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και η ανάγκη εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης νέων ενεργειακών υποδομών, εμπλουτίζουν τις προοπτικές περαιτέρω προώθησης της τριμερούς ενεργειακής συνεργασίας. Στο πλαίσιο αυτό, συζητήθηκαν πτυχές της συνεργασίας, ιδίως στους τομείς των υδρογονανθράκων, της ηλεκτρικής ενέργειας και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ). Οι τρεις πλευρές αναγνώρισαν  τη σημασία πρωτοβουλιών του ιδιωτικού τομέα, όπως το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης EuroAfrica Interconnector, για την ενεργειακή ασφάλεια και των τριών χωρών.

Στις, 08.05.2018 πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία, η 4η Τριμερής Σύνοδος Κορυφής Ελλάδας – Κύπρου - Ισραήλ, στο πλαίσιο της οποίας η ενεργειακή συνεργασία αποτέλεσε βασικό θέμα. οι τρεις πλευρές επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους για την υλοποίηση του αγωγού EastMed χαρακτηρίζοντάς τον ως στρατηγική επιλογή για τις εμπλεκόμενες χώρες και την ΕΕ, ενώ κατόπιν ελληνικής πρότασης, τέθηκε χρονικός ορίζοντας υπογραφής της Διακυβερνητικής Συμφωνίας για το έργο εντός του 2018.  Για το σκοπό αυτό, βρίσκεται σε εξέλιξη διαπραγμάτευση επί του σχεδίου της επικείμενης συμφωνίας, μεταξύ των Υπουργείων Ενέργειας των τεσσάρων κρατών. Επιπλέον,  οι τρεις χώρες εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την επιτευχθείσα πρόοδο του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης EuroAsia Interconnector, ενώ χαιρέτισαν την προοπτική προσθήκης οπτικής ίνας (Quantum Cable) στο καλώδιο του EuroAsia, με στόχο την εξασφάλιση οφελών και στο επίπεδο των τηλεπικοινωνιών .

Στις 16.01.2018 πραγματοποιήθηκε, στη Λευκωσία, η 1η Σύνοδος Κορυφής Ελλάδας - Κύπρου - Ιορδανίας κατά την οποία εξετάσθηκαν και ενεργειακά ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος και υπεγράφη Μνημόνιο Κατανόησης, με το οποίο τέθηκαν οι βάσεις για την τριμερή ενεργειακή συνεργασία στον τομέα των ΑΠΕ. Από πλευράς της χώρας μας, φορέας υλοποίησης της συνεργασίας αυτής ορίσθηκε το Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (Κ.Α.Π.Ε.).

Το Υπουργείο Εξωτερικών εργάζεται ώστε, μέσω της χώρας μας, να συντελεστεί η ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη στον τομέα του φυσικού αερίου. Υποστηρίζει τον σχεδιαζόμενο αγωγό EastMed Pipeline, ο οποίος θα μεταφέρει ποσότητες φυσικού αερίου από την Λεκάνη της Λεβαντίνης προς τη Δυτική Ευρώπη (Νότιο Ιταλία) μέσω Κρήτης και Ηπειρωτικής Ελλάδας, με προβλεπόμενη μεταφορική ικανότητα 8 δισ. κ.μ.. Οι εγκαταστάσεις της Ρεβυθούσας και η δημιουργία πλωτού σταθμού υποδοχής  φ.α. στην Αλεξανδρούπολη μπορούν να αποτελέσουν την πύλη εισόδου προς την Ευρώπη του φυσικού αερίου της Κύπρου, του Ισραήλ και της Αιγύπτου. Στις 5.12.2017, στη Λευκωσία, κατά τη διάρκεια της 2ης Συνόδου Υπουργών Ενέργειας Ελλάδας, Κύπρου, Ιταλίας και Ισραήλ υπεγράφη, παρουσία εκπροσώπων του Επιτρόπου Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σχετικό Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) για την κατασκευή του αγωγού EastMed. Η υπογραφή του Μνημονίου εκτιμάται ότι συνιστά σημαντικό βήμα στην κατεύθυνση ωρίμανσης του EastMed, ενώ η υποστήριξη του αγωγού από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η χρηματοδότησή του ως PCI προσδίδει περαιτέρω δυναμική προόδου.

Ο συνολικός σχεδιασμός για την κατασκευή αγωγών φυσικού αερίου, οι οποίοι θα αναδείξουν την Ελλάδα ως κόμβο διαμετακόμισης συμπληρώνεται από την εγκατάσταση υποδοχής και επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο σταθμό της Ρεβυθούσας, ο οποίος λειτουργεί ανελλιπώς από τις αρχές 2000, με εισαγωγή φυσικού αερίου κυρίως από την Αλγερία, βάσει μακροχρόνιου συμβολαίου και ο οποίος αναβαθμίζεται σήμερα σημαντικά. Ο σταθμός αυτός αποτελεί σήμερα το μοναδικό LNG Terminal στη Ν.Α. Ευρώπη και διαθέτει δύο δεξαμενές χωρητικότητας 130.000 κ.μ.. Το 2013 υπεγράφη η σύμβαση κατασκευής και τρίτης δεξαμενής, χωρητικότητας 95.000 κ.μ., με παράλληλη αύξηση του ρυθμού αεριοποίησης και αναβάθμιση του μετρητικού σταθμού της Αγίας Τριάδας Μεγάρων, όπου βρίσκεται το σημείο εισόδου στο ηπειρωτικό εθνικό δίκτυο.  Το έργο της αναβάθμισης έχει ολοκληρωθεί και ήδη γίνονται οι δοκιμαστικές λειτουργίες.

Παράλληλα, η προοπτική λειτουργίας του πλωτού σταθμού αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG (FSRU) στην Αλεξανδρούπολη, συμπληρώνει τη συνολική εικόνα δημιουργώντας μια νέα, πρόσθετη ενεργειακή πύλη, ικανή να διασφαλίσει σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου για την τροφοδοσία της ελληνικής και της περιφερειακής αγοράς. Η μονάδα της Αλεξανδρούπολης θα αποτελείται από ένα ειδικά διασκευασμένο πλωτό σταθμό LNG χωρητικότητας 170.000 κ.μ., ο οποίος θα διαθέτει δικό του σταθμό αεριοποίησης, αρχικής δυναμικότητας 3 δισ.  κ.μ. κατ' έτος με δυνατότητα επέκτασης δυναμικότητας στα 6 δισ. κ.μ.. Η πλωτή αυτή μονάδα θα συνδέεται με το εθνικό σύστημα φυσικού αερίου (ΕΣΦΑ) μέσω ενός υποθαλάσσιου αγωγού μήκους 24 χλμ. και ενός χερσαίου αγωγού μήκους 4 χλμ. Η εμπορική λειτουργία του FSRU Αλεξανδρούπολης προβλέπεται εντός του 2020.

Σε ό,τι αφορά τον ηλεκτρισμό, το Υπουργείο Εξωτερικών λειτουργεί επικουρικά προς τα καθ’ ύλην αρμόδια Υπουργεία, λαμβάνοντας υπόψη την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική που ακολουθείται και ενημερώνοντας επί του ζητήματος τους εμπλεκόμενους ελληνικούς φορείς. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποδίδεται στην προώθηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ισραήλ-Κύπρου-Κρήτης-Αττικής μέσω του EuroAsia Interconnector, το οποίο έχει χαρακτηρισθεί ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI). Η σχετική μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας θα πραγματοποιείται μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου διπλής ροής, μήκους 540 ναυτικών μιλίων και ισχύος 2000 MW, δημιουργώντας έτσι διασύνδεση των «απομονωμένων» ενεργειακά αγορών Ισραήλ και Κύπρου, με την αγορά της Ε.Ε. Κατά τη διάρκεια της 3ης Τριμερούς Συνόδου Κορυφής (Θεσσαλονίκη, 15.06.2017), συζητήθηκε, μεταξύ άλλων, η προσθήκη οπτικής ίνας (Quantum cable) στο καλώδιο του EuroAsia, με στόχο την εξασφάλιση οφελών και στο επίπεδο των τηλεπικοινωνιών. Σημαντικό έργο είναι και αυτό της ηλεκτρικής διασύνδεσης Αιγύπτου-Κύπρου-Κρήτης-Αττικής, μέσω του EuroAfrica Interconnector, το οποίο προβλέπεται ως υποθαλάσσιο καλώδιο μήκους 890 ναυτικών μιλίων και ισχύος 2000 MW, το οποίο με τη σειρά του συμβάλλει στην έξοδο της Κύπρου από την ενεργειακή «απομόνωση».

Οι εθνικοί ενεργειακοί στόχοι για το 2020, διαμορφώνουν ένα ισχυρό αναπτυξιακό επιχειρηματικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο η Ελλάδα καλείται να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που της προσφέρει το φυσικό δυναμικό που διαθέτει σε τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), μεγιστοποιώντας τη συμμετοχή των ΑΠΕ στο «ενεργειακό μείγμα», την εξοικονόμηση ενέργειας και τον περιορισμό των εκπομπών αερίων ρύπων του θερμοκηπίου. Η επίτευξη αυτών των στόχων θα συνεισφέρει στην ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού, στη βέλτιστη αξιοποίηση των φυσικών πόρων και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας βασικών κλάδων της ελληνικής οικονομίας.

Στον ραγδαία αναπτυσσόμενο κλάδο των ΑΠΕ, το Υπουργείο Εξωτερικών διαβουλεύεται με τους εμπλεκόμενους φορείς και παρακολουθεί σε ελληνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο τις νέες κατευθύνσεις και τάσεις της αγοράς αυτής. Επιπλέον, το Υπουργείο Εξωτερικών συμβάλλει ενεργά στην εξωστρέφεια του εγχώριου δυναμικού στον κλάδο ΑΠΕ (επιχειρηματικού, επιστημονικού/ ερευνητικού), δεδομένου ότι η χώρα μας έχει αναπτύξει σημαντική τεχνογνωσία στον τομέα, προωθώντας το άνοιγμα του ελληνικού κλάδου ΑΠΕ σε νέες αγορές του εξωτερικού μέσω των Γραφείων Ο.Ε.Υ. των Πρεσβειών μας.

Εν κατακλείδι, το Υπουργείο Εξωτερικών, μέσω των Διπλωματικών μας Αρχών στην αλλοδαπή παρακολουθεί όλες τις διεθνείς ενεργειακές εξελίξεις, τις διεθνείς συμφωνίες και τάσεις στον τομέα αυτό, καθότι επηρεάζουν, εν πολλοίς, και τις γεωπολιτικές εξελίξεις και αντιμετωπίζει τον ενεργειακό τομέα ως μοχλό ανάπτυξης της χώρας με υψηλή προστιθέμενη αξία. Ομοίως, παρακολουθεί τα θέματα που προωθούνται στους διεθνείς και περιφερειακούς ενεργειακούς οργανισμούς, όπου λαμβάνονται αποφάσεις για το παγκόσμιο και ευρωπαϊκό ενεργειακό μέλλον.