Άρθρο γνώμης του Πρέσβεως της Ελλάδος στην Ισπανία, κ. Απόστολου Μπαλτά στην ε/φ ‘El País’ (14.8.2026)

‘El País’ (14.8.2026) - Η "Οδύσσεια" αλλάζει, η ανθρώπινη φύση παραμένει η ίδια

https://elpais.com/cultura/2026-08-14/la-odisea-cambia-pero-la-naturaleza-humana-sigue-siendo-la-misma.html

Προ ημερών αγόρασα εισιτήριο για να παρακολουθήσω την ταινία Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν σε έναν από τους κεντρικούς κινηματογράφους της Μαδρίτης. Ομολογώ ότι αρχικά είχα αρκετές επιφυλάξεις. Θα παρακολουθούσα, σε μια ξένη χώρα, τη μεταφορά του πιο εμβληματικού ομηρικού έπους από έναν ξένο σκηνοθέτη. Όταν πια έπεσαν οι τίτλοι τέλους, οι Ισπανοί θεατές χειροκροτούσαν με πηγαία συγκίνηση, ενώ εγώ, επί τρεις ώρες, είχα επιστρέψει στην πατρίδα μου και τίποτα δεν μπορούσε να με επαναφέρει. Ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο επίτευγμα του Νόλαν. Δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία· προσκαλεί τον θεατή να τη βιώσει και, κυρίως, να συνειδητοποιήσει ότι ο Οδυσσέας δεν είναι ένας, ούτε πολλοί. Ο Οδυσσέας είναι ο καθένας από εμάς.

Στον ομηρικό κόσμο βλέπουμε την ισχύ και την ανάπτυξη των αρχαίων πόλεων-κρατών, αλλά και την αλληλεγγύη και τις συμμαχίες τους όταν καλούνται να αντιμετωπίσουν έναν κοινό κίνδυνο. Βλέπουμε την αφοσίωση του Οδυσσέα στην προστασία των ανδρών του. Προκειμένου να εξασφαλίσει την ασφαλή επιστροφή των συντρόφων του, ο βασιλιάς της Ιθάκης δεν διστάζει να τα βάλει με την προφητεία του μάντη Τειρεσία και τις βουλές των αρχαίων θεών. 

Ύστερα από δέκα χρόνια πολιορκίας, οι Έλληνες καταφέρνουν να κατακτήσουν την Τροία με δόλο, χάρη στο τέχνασμα του πολυμήχανου Οδυσσέα. Όταν ο Δούρειος Ίππος εισέρχεται στην απόρθητη πόλη, οι Έλληνες τη λεηλατούν.

Έκτοτε, ο Οδυσσέας συνομιλεί διαρκώς με την Αθηνά και τελεί υπό το βλέμμα της. Μόνο στο τέλος ο θεατής αντιλαμβάνεται ότι το πρόσωπο της θεάς είναι εκείνο μιας γυναίκας που αποκεφαλίστηκε στην Τροία. Η αρχαία ελληνική μυθολογία υπήρξε, κατά μία έννοια, η απαρχή της σύγχρονης ψυχολογίας. Η Αθηνά δεν είναι παρά η συνείδηση, η εσωτερική φωνή και οι τύψεις του Οδυσσέα, ο οποίος συνειδητοποιεί ότι αψήφησε τους θεούς και παραβίασε τα ιερά και τα όσια.

Ο Οδυσσέας επιστρέφει μόνος στην πατρίδα του. Αν και τα έβαλε με τους θεούς, δεν κατάφερε να προστατεύσει τους συντρόφους του από τους ίδιους τους εαυτούς τους. Δεν επιστρέφει ισχυρός, ούτε με τα πλοία ούτε με τους άνδρες του. Επιστρέφει όταν πλέον παραιτείται από την προσπάθεια να ελέγχει ή να πολεμά τα πάντα. Πάνω σε μια σχεδία, φτιαγμένη από τα συντρίμμια του πλοίου του, παραδίδεται στην πίστη του νόστου. 

Νόστος, στα ελληνικά, σημαίνει επιστροφή στην πατρίδα. Από τη λέξη αυτή προέρχεται και η λέξη «νοσταλγία», το άλγος, ο πόνος του νόστου. Για εμάς τους Έλληνες, ο νόστος υπήρξε ανέκαθεν το βαθύτερο ανθρώπινο συναίσθημα.

Τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή την ταινία, ο διεθνής και ισπανικός Τύπος φιλοξενεί πληθώρα δημοσιευμάτων για την ελληνική μυθολογία και το σύμπαν του Ομήρου. Γράφουν για την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, για τις νέες εκδόσεις της Οδύσσειας, για την ενίσχυση του παγκόσμιου ενδιαφέροντος για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, αλλά και για την επιθυμία χιλιάδων θεατών και αναγνωστών να επισκεφθούν τις τοποθεσίες που συνδέονται με τα γυρίσματα της ταινίας και το ομηρικό έπος.

Ο Βρετανός σκηνοθέτης παρουσιάζει την Ωραία Ελένη διαφορετικά από ό,τι ο Όμηρος, τόσο ως προς την εμφάνιση όσο και ως προς τον χαρακτήρα της. Δεν πρόκειται απλώς για μία πράξη δικαιοσύνης απέναντι στις γυναίκες, αλλά και για μία απόπειρα διαφορετικής ανάγνωσης της ιστορικής αλήθειας. Ο πόλεμος της Τροίας δεν έγινε μόνο για την ομορφιά της Ελένης, αλλά και για τον έλεγχο των εμπορικών δρόμων και των Δαρδανελίων.

Ο θεατής της ταινίας, όπως και ο αναγνώστης της Οδύσσειας, απολαμβάνει έναν κόσμο στον οποίο, παρά τις αντιξοότητες, επικρατούν η ζωή και η θέληση για το κοινό καλό. Έναν κόσμο στον οποίο ο νόμος του Δία, δηλαδή η ιερότητα της φιλοξενίας προς τον ξένο, παραμένει απαραβίαστος. Παράλληλα, δεν μπορεί παρά να προβεί σε παραλληλισμούς με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Η Οδύσσεια μπορεί να αλλάζει μέσα στους αιώνες· η ανθρώπινη φύση, όμως, παραμένει αβάσταχτα η ίδια.

* Απόστολος Μπάλτας, Πρέσβης της Ελλάδας στην Ισπανία

Άρθρο

Άρθρο
2 Εικόνες