Δυτικά Βαλκάνια

Η Ελλάδα, ως παλαιό μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1981), του ΝΑΤΟ (1952) και άλλων ευρωπαϊκών και περιφερειακών θεσμών και fora, επιδιώκει την εμπέδωση της σταθερότητας και ασφάλειας και την ανάπτυξη της περιοχής των Δυτικών Βαλκανίων, με τήρηση της αρχής των σχέσεων καλής γειτονίας και του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου. Για το σκοπό αυτό υποστηρίζει σταθερά και ενεργά ως στρατηγικό στόχο την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων.

Σε αυτό το πλαίσιο διοργάνωσε, κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ το 2003, τη Σύνοδο ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων στη Θεσσαλονίκη, η οποία υιοθέτησε το Θεματολόγιο της Θεσσαλονίκης (Thessaloniki Agenda), με το οποίο αναγνωρίζεται η ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής και προσδιορίζονται τρόποι για την ενίσχυσή της.

Η βαλκανική περιφερειακή πολιτική της Ελλάδας αποβλέπει στην ανάπτυξη της περιοχής μέσω της διευρυμένης διμερούς συνεργασίας, της πλήρους αξιοποίησης των υφιστάμενων περιφερειακών σχημάτων, αλλά και των μηχανισμών της ΕΕ. Σε περιφερειακό επίπεδο, σημειώνεται η συμμετοχή της Ελλάδας στη Διαδικασία Συνεργασίας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEECP), αποκαλούμενη και Διαβαλκανική Συνεργασία, στο Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας (RCC) (RCC), καθώς και στη Διαδικασία του Βερολίνου που αποτελεί πρωτοβουλία με στόχο την υποβοήθηση της ευρωπαϊκής προοπτικής των Δυτικών Βαλκανίων και εγκαινιάσθηκε το καλοκαίρι του 2014. Επίσης, η Ελλάδα προωθεί διάφορα σχήματα διμερούς, τριμερούς και τετραμερούς συνεργασίας στην περιοχή, όπως η Τετραμερής Ελλάδας-Βουλγαρίας-Ρουμανίας-Σερβίας, η Τετραμερής Ελλάδας-Αλβανίας-Βόρειας Μακεδονίας-Βουλγαρίας, η Τετραμερής Ελλάδας-Βουλγαρίας-Ρουμανίας-Κροατίας, η Τριμερής Ελλάδας-Βουλγαρίας-Σερβίας και η Τριμερής Ελλάδας-Βουλγαρίας-Ρουμανίας.

Τα σχήματα αυτά στοχεύουν στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των χωρών, όχι μόνον σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, ασφάλειας και πολιτικής προστασίας, αλλά και σε σειρά τομέων, όπως οι μεταφορές–επικοινωνίες και η συνδεσιμότητα δικτύων και υποδομών (οδικών, σιδηροδρομικών, τηλεπικοινωνιών, ενέργειας), καθώς και η συνεργασία στην υλοποίηση δικτύου υδάτινων δρόμων στα Βαλκάνια. Από ελληνικής πλευράς, δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στη σταδιακή διαμόρφωση περιφερειακής αγοράς στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων και στις κοινές δράσεις στους τομείς της ενέργειας (αγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου, διασύνδεση δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας) και των επενδύσεων, καθώς και στη διαμόρφωση πλατφόρμας τεχνολογίας για ανάληψη κοινών πρωτοβουλιών.

Η Αθήνα άσκησε την εκ περιτροπής Προεδρία της Διαδικασίας Συνεργασίας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEECP) από τον Ιούλιο 2021 έως τον Ιούνιο 2022. Κεντρική ιδέα της Προεδρίας της Αθήνας υπήρξε η  "Strengthening SEE Synergies".

Κατά το χρονικό διάστημα 01.07.2023-30.06.2024, την Προεδρία της Διαδικασίας θα ασκούν τα Σκόπια.

Οικονομικές Σχέσεις

Όλες οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκονται σε προ-ενταξιακό στάδιο εισδοχής στην Ε.Ε., ενώ το Κόσοβο*

(*η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου), βρίσκεται σε καθεστώς «δυνητικής υποψηφιότητας».

Στο πλαίσιο αυτό,  λαμβάνουν χρηματοδοτήσεις και μέσω Εργαλείων Προενταξιακής Βοήθειας.

Γενικότερα οι χώρες της περιοχής συμμετέχουν σε διάφορες πρωτοβουλίες περιφερειακής ολοκλήρωσης, όπως :

-περιφερειακές, (Central European Free Trade Agreement/CEFTA, συμμετοχή : Αλβανίας, Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Βόρειας Μακεδονίας, Μολδαβίας, Μαυροβουνίου, Σερβίας και Κοσόβου* -με χρηματοδότηση και από πλευράς ΕΕ-.

-μέσω ευρωπαϊκών σχημάτων όπως τα: Single Market Initiative, EU-Western Balkans Green Lanes, Single Euro Payments Area/SEPA/Ενιαίος Ευρωπαϊκός Χώρος Πληρωμών, Digital Initiatives (European Digital Innovation Hubs/EDIH, Digital Identity Wallet, reduction of data roaming costs) κ.α

-ευρωπαϊκές (Stabilisation and Association Process/SAP –αποτελεί το ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής για τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, με στόχο την σταθεροποίηση και μετάβαση στην οικονομία της αγοράς, την περιφερειακή συνεργασία και την προετοιμασία για την τελική ένταξη στην ΕΕ- και Stabilisation and Association Agreements/SAAs,New Growth Plan for the Western Balkans/Common Regional Market, Western Balkans Investment Framework/WBIF και Reform and Growth Facility for the Western Balkans, WB6 Berlin Process/ Common Regional Market Action Plan 2025-2028/Regional Cooperation Council/RCC, Transport Community/TCT) .

Ειδικότερα για το EU Reform and Growth Facility αναφέρεται, ότι είναι το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχεδιασμένο για την ενίσχυση μεταρρυθμίσεων και οικονομικής σύγκλισης σε υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Θα λειτουργήσει την χρονική περίοδο 2024-2027 και προβλέπει χρηματοδότηση έως €6 δισ. για τα Δυτικά Βαλκάνια, εκ των οποίων €2 δισ. σε επιχορηγήσεις και €4 δισ. σε δάνεια, ενώ επιπλέον αναμένεται να κινητοποιηθούν περί τα 29 δισ. ευρώ μέσω και του Economic and Investment Plan/EIP.

Οι δύο τελευταίες Σύνοδοι Κορυφής πραγματοποιήθηκαν, στις Βρυξέλλες, στις 17 Δεκεμβρίου 2025, στην οποία συναντήθηκαν οι ηγέτες της ΕΕ και των Δυτικών Βαλκανίων, όπου υιοθετήθηκε και η «Διακήρυξη των Βρυξελλών» και στο Μαυροβούνιο τον Ιούνιο του 2026. Βασικοί στόχοι των Συνόδων αποτέλεσαν: η επιτάχυνση της ένταξης των χωρών στην ΕΕ, η οικονομική και ενεργειακή διασύνδεση, η αντιμετώπιση ρωσικής και κινεζικής επιρροής, η συνεργασία σε μεταναστευτικό και ασφάλεια, η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων κράτους δικαίου.

Εμπορικές Σχέσεις- Επενδύσεις

Η Ε.Ε. είναι ο κυριότερος εμπορικός εταίρος των Δυτικών Βαλκανίων (περίπου 72% των εξαγωγών των χωρών αυτών κατευθύνονται προς την Ε.Ε., ενώ το 58% των εισαγωγών τους προέρχονται από την Ε.Ε.).  Οι εταιρείες από την Ε.Ε. αποτελούν τους μεγαλύτερους επενδυτές στην περιοχή (άνω του 65% του συνόλου), με το ποσό των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων από την Ε.Ε. να υπερβαίνει τα 10 δισ. Ευρώ.

Όσον αφορά στις εμπορικές σχέσεις της Ελλάδας με τις έξι χώρες της περιοχής καθώς και τις ελληνικές άμεσες ξένες επενδύσεις σε αυτές, οι έξι χώρες αποτελούν σημαντικούς εμπορικούς εταίρους αλλά και επενδυτικούς προορισμούς για την χώρα μας.

Αναλυτικότερα και όσον αφορά στον συνολικό όγκο εμπορίου της Ελλάδας με τις 6 χώρες των Δυτικών Βαλκανίων για το 2025 αναφέρεται ότι ο όγκος εμπορίου υπερβαίνει τα 4 δισ.Ευρώ, ενώ το απόθεμα ελληνικών επενδύσεων σε αυτές για το 2024, υπερβαίνει το 1 δισ.Ευρώ.

Οι τρεις κυριότεροι εμπορικοί εταίροι της χώρας μας είναι οι: Βόρεια Μακεδονία με ύψος εμπορικού ισοζυγίου στα 1,6 δισ.Ευρώ, Αλβανία με ύψος εμπορικού ισοζυγίου στα 1,2 δισ.Ευρώ, Σερβία με ύψος εμπορικού ισοζυγίου στα 830 εκ.Ευρώ, ενώ όσον αφορά στους δύο κυριότερους επενδυτικούς προορισμούς για τις ελληνικές επιχειρήσεις είναι οι: Βόρεια Μακεδονία με Απόθεμα Επενδύσεων στα 580 εκ. Ευρώ και η Σερβία με Απόθεμα Επενδύσεων στα 330 εκ.Ευρώ.

Σχέσεις Ελλάδας – Χωρών Δυτικών Βαλκανίων

Τα διμερή εμπορικά ισοζύγια της Ελλάδας με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων είναι διαχρονικά πλεονασματικά. Κατά το 2022, οι  εμπορικές ροές ανέκαμψαν σε προ πανδημίας επίπεδα, διαμορφώνοντας το συνολικό μας πλεόνασμα με τις χώρες της περιοχής στα 2,1 δισ. ευρώ: Αλβανία +435,6 εκ. ευρώ, Δημοκρατία της Βορείου Μακεδονίας +1.088,4 εκ. ευρώ, Βοσνία και Ερζεγοβίνη +41,3 εκ. ευρώ, Κόσοβο +80,9 εκ. ευρώ, Μαυροβούνιο +285,1 εκ. ευρώ και Σερβία +159,9 εκ. ευρώ).

Η Ελλάδα αποτελεί έναν από τους βασικότερους ξένους επενδυτές στη Σερβία, την Αλβανία και την Βόρεια Μακεδονία. Η ελληνική επενδυτική παρουσία στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Κόσοβο και το Μαυροβούνιο είναι λιγότερο αισθητή, αν και παρουσιάζει αξιόλογη δυναμική λόγω της εγκατάστασης εκεί (ιδίως σε Κόσοβο και Μαυροβούνιο) θυγατρικών σημαντικών ελληνικών επιχειρήσεων. Το συνολικό ελληνικό επενδεδυμένο κεφάλαιο στην περιοχή εκτιμάται σε 1,55 δισ. ευρώ.