Πολιτιστική Διπλωματία
Η Ελλάδα προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στην πολιτιστική διπλωματία ως έκφανση της ήπιας ισχύος της εξωτερικής της πολιτικής και μέσο προσέγγισης των λαών. Η οικουμενικότητα του Ελληνικού Πολιτισμού και η παγκόσμια αξία της Ελληνικής Γλώσσας συνιστούν ισχυρό προτέρημα και μέσο προβολής της Ελλάδας.
Τα διμερή Μορφωτικά και Πολιτιστικά Προγράμματα συνεχίζουν να είναι κρίσιμο και χρήσιμο εργαλείο άσκησης πολιτιστικής διπλωματίας, με την επιπρόσθετη, ευέλικτη και ταχύτερη δυνατότητα σύναψης επιμέρους μνημονίων συνεργασίας/προγραμμάτων μεταξύ ενδιαφερόμενων φορέων της χώρας και τρίτων χωρών (π.χ. Μουσεία, Πολιτιστικά Ιδρύματα, Κρατικά Αρχεία, Εθνικές Βιβλιοθήκες κ.ά.).
Διμερής Πολιτιστική Συνεργασία
Οι διμερείς Πολιτιστικές Συμφωνίες, τα Εκτελεστικά Προγράμματα προς εφαρμογή τους και τα Μνημόνια Συνεργασίας αποτελούν διαχρονικά ένα κρίσιμο εργαλείο πολιτιστικής και εκπαιδευτικής διπλωματίας, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία της χώρας και δημιουργώντας ένα σταθερό θεσμικό πλαίσιο συνεργασίας στους τομείς του πολιτισμού, της εκπαίδευσης, της επιστήμης και της έρευνας. Αρμόδιο για τη μελέτη, διαπραγμάτευση, υπογραφή και εποπτεία υλοποίησης των σχετικών διμερών πλαισίων συνεργασίας είναι το Υπουργείο Εξωτερικών, σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία. Μέσα από το ευρύ αυτό δίκτυο συμφωνιών προάγεται η ανταλλαγή γνώσης και βέλτιστων πρακτικών, ενισχύεται η διεθνής δικτύωση και καλλιεργούνται σχέσεις αμοιβαίας κατανόησης.
Το Υπουργείο Εξωτερικών συνεργάζεται στενά και βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με το Υπουργείο Πολιτισμού με στόχο την από κοινού διερεύνηση και διαμόρφωση του πλέον πρόσφορου πλαισίου για τη συστηματική προώθηση του ελληνικού πολιτισμού και της Ελληνικής Γλώσσας.
Οι προβλεπόμενες δράσεις εστιάζουν σε ένα ευρύ φάσμα στρατηγικών προτεραιοτήτων: την προστασία και τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από την κλιματική αλλαγή, καθώς και την αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης. Στο εκπαιδευτικό πεδίο, προωθούνται η διδασκαλία και διάδοση της ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού, η διεθνοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης μέσω ερευνητικών προγραμμάτων, ανταλλαγών και εδρών ελληνικών σπουδών, τα προγράμματα υποτροφιών, η μαθητική κινητικότητα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός της εκπαίδευσης, η επαγγελματική κατάρτιση και η διά βίου μάθηση, καθώς και η εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη.
Παράλληλα, η σύναψη εξειδικευμένων Μνημονίων Συνεργασίας μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων της Ελλάδας και τρίτων χωρών -όπως, μεταξύ άλλων, μουσείων, πολιτιστικών ιδρυμάτων, κρατικών αρχείων, βιβλιοθηκών, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων - προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία και στοχευμένη συνεργασία, με έμφαση στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας, την προώθηση κοινών δράσεων και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Διεθνής και Πολυμερής Πολιτιστική Συνεργασία
UNESCO
Η Ελλάδα αποδίδει ιδιαίτερη και διαχρονική σημασία στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, θεωρώντας την όχι μόνο αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητάς της, αλλά και θεμελιώδη πυλώνα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Με σταθερή προσήλωση στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και ενεργό συμμετοχή στο έργο της UNESCO, η χώρα μας διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην προώθηση πολιτικών, πρωτοβουλιών και δράσεων για τη διαφύλαξη και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς σε διεθνές επίπεδο.
1. Το Βραβείο Μελίνα Μερκούρη (Greece Melina Mercouri International Prize for the Safeguarding and Management of Cultural Landscapes)
Το Βραβείο Μελίνα Μερκούρη, το μοναδικό αμιγώς πολιτιστικό βραβείο της UNESCO, θεσπίστηκε το 1995 και ανασυστάθηκε το 2019 με την πλήρη οικονομική υποστήριξη της Ελληνικής Κυβέρνησης. Ο νικητής λαμβάνει σημαντικό χρηματικό έπαθλο. Η πρωτοβουλία έχει εξαιρετική σημασία, καθώς η Ελλάδα χρηματοδοτεί ένα μεγάλο διεθνές πολιτιστικό Βραβείο, ενισχύοντας έτσι το κύρος της στους μεγάλης κλίμακας διεθνείς οργανισμούς. Επιπλέον, αναδεικνύει το πολυδιάστατο έργο του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο εμπνέεται από την κληρονομιά της Μελίνας Μερκούρη και το όραμά της για τον πολιτισμό.
Το Βραβείο απονέμεται κάθε δύο χρόνια και αναδεικνύει σε διεθνές επίπεδο λαμπρά παραδείγματα αποτελεσματικής διαχείρισης πολιτιστικών τοπίων, ενώ, ταυτόχρονα, τιμά άτομα και φορείς που προσφέρουν καινοτόμες ιδέες και έμπνευση, συμβάλλοντας στην παγκόσμια προσπάθεια διαφύλαξης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
2. Συμμετοχή της Ελλάδας στις Επιτροπές της UNESCO
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά σε όλες τις βασικές διακυβερνητικές επιτροπές της UNESCO που σχετίζονται με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία, το θεσμικό της ρόλο και την επιρροή της εντός του Οργανισμού.
3. Σύμβαση της UNESCO του 1970 για την παρεμπόδιση της παράνομης εισαγωγής, εξαγωγής και μεταβίβασης κυριότητας πολιτιστικών αγαθών
Τον Μάιο του 2025, η Ελλάδα εξελέγη μέλος της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την περίοδο 2025–2029, ενισχύοντας περαιτέρω τη διεθνή προσπάθεια καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών και της επιστροφής τους στις χώρες προέλευσης. Η εκλογή μας ενισχύει περαιτέρω το θεσμικό ρόλο της χώρας στη διεθνή προσπάθεια για την πρόληψη και καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.
Μεταξύ των πολλών εθνικών και διεθνών πρωτοβουλιών μας για την καταπολέμηση αυτής της μάστιγας, εκδώσαμε πρόσφατα τον Ελληνικό Κόκκινο Κατάλογο Πολιτιστικών Αγαθών που διατρέχουν Κίνδυνο (Greek Red List of Cultural Objects at Risk) — τον πρώτο κατάλογο αυτού του είδους που δημοσιεύεται από κράτος μέλος της ΕΕ — σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση ισχυρότερων διεθνών μηχανισμών προστασίας.
4. Σύμβαση της Χάγης του 1954 και το Δεύτερο Πρωτόκολλο του 1999 για την προστασία πολιτιστικών αγαθών σε περίπτωση ένοπλης σύρραξης
Στις 2 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα εξελέγη με 79 ψήφους, σε σύνολο 85, στη Διακυβερνητική Επιτροπή του Δεύτερου Πρωτοκόλλου, που αποτελεί το μοναδικό όργανο της UNESCO με έντονη γεωπολιτική διάσταση, καθώς αφορά ζητήματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς σε εμπόλεμες περιοχές, όπως η Γάζα και η Ουκρανία.
5.Διακυβερνητική Επιτροπή για την προώθηση της επιστροφής πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσης ή της αποκατάστασής τους σε περίπτωση παράνομης οικειοποίησης (ICPRCP)
Η Ελλάδα εξελέγη το 2023 για την περίοδο 2023–2027. Η Επιτροπή αυτή αποτελεί σημαντικό φόρουμ διαλόγου για ζητήματα επιστροφής και αποκατάστασης πολιτιστικών αγαθών, στο πλαίσιο της οποίας συζητείται και το πάγιο ελληνικό αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η συμμετοχή της χώρας μας ενισχύει θεσμικά και πολιτικά την προώθηση αυτού του διαχρονικού αιτήματος.
6.Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς (2021–2025)
Το 2025 ολοκληρώθηκε η θητεία της Ελλάδας, η οποία χαρακτηρίστηκε από ενεργή επιτυχημένη παρουσία και ουσιαστικές παρεμβάσεις. Σημαντικό ορόσημο αποτέλεσε η ομόφωνη ένταξη των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, κατά την 47η Σύνοδο της Επιτροπής στο Παρίσι, επιβεβαιώνοντας την εξαιρετική οικουμενική αξία της μινωικής κληρονομιάς.
Φόρουμ Αρχαίων Πολιτισμών
Το Φόρουμ Αρχαίων Πολιτισμών αποτελεί ελληνική πρωτοβουλία συνδεδεμένη με το έργο του ΟΗΕ και της UNESCO, που σκοπό έχει να προβάλει α) τη σημασία των αρχαίων πολιτισμών για την ανθρωπότητα, β) τη χρήση του πολιτισμού ως έξυπνης και ήπιας ισχύος εργαλείο, καθώς και γ) τη σχέση του πολιτισμού με την αειφόρο οικονομική ανάπτυξη.
Πλην της χώρας μας, συμμετέχουν η Αρμενία, η Βολιβία, η Κίνα, η Αίγυπτος, το Ιράν, το Ιράκ, η Ιταλία, το Περού, η Κύπρος, το Μεξικό και η Ινδία (με καθεστώς παρατηρητή).
Η 1η Υπουργική Διάσκεψη του Φόρουμ πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2017 στην Αθήνα. Η Ελλάδα άσκησε την Προεδρία του Φόρουμ εκ νέου το 2025. Στις 12.12.2025, σε συνέχεια κοινής πρόσκλησης που απηύθυναν ο κ. Υπουργός Εξωτερικών και η κα Υπουργός Πολιτισμού, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα η 9η Υπουργική Συνάντηση, κατά την οποία η Κύπρος έγινε δεκτή ως πλήρες μέλος και η Ινδία συμμετείχε για πρώτη φορά με καθεστώς παρατηρητή.
Την Προεδρία του Φόρουμ για το 2026 ασκεί η Ιταλία.
Φορείς Άσκησης Πολιτιστικής Διπλωματίας
Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών
Το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών αποτελεί ελληνική πρωτοβουλία υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης. Υλοποιεί ένα ευρύ φάσμα πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δράσεων και σεμιναρίων θεατρικής παιδείας που συνδέουν την κλασσική κληρονομιά με τον σύγχρονο κόσμο. Στις πάγιες δράσεις του περιλαμβάνονται 1) οι Δελφικοί Διάλογοι και 2) η Δελφική Ακαδημία Ευρωπαϊκών Σπουδών. Εποπτεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού και συμμετέχει το Υπουργείο Εξωτερικών.
Χρήσιμοι σύνδεσμοι: https://eccd.gr/
Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών & Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας
Το Ινστιτούτο Βενετίας έχει σκοπό την προώθηση των βυζαντινών και μεταβυζαντινών σπουδών και του ελληνικού πολιτισμού μέσω διοργάνωσης διεθνών συνεδρίων. Περαιτέρω, διαχειρίζεται μία σημαντική αρχειακή συλλογή που αποτελείται από 2 εκ. έγγραφα και κειμήλια της περιόδου 14ου -20ου αιώνα.
Η “Ψηφιακή Διαχείριση του εν Βενετία αρχείου” καθιστά προσβάσιμο το ιστορικό απόθεμα του Ινστιτούτου στη διεθνή κοινότητα. Ακόμη, χορηγεί υποτροφίες σε διδακτορικούς και μεταδιδακτορικούς ερευνητές για τη μελέτη των αρχείων και των βιβλιοθηκών της Βενετίας. Το Ινστιτούτο τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εξωτερικών.
Χρήσιμοι σύνδεσμοι: https://istitutoellenico.org/el/home-2/
Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ιδρυμάτων Πολιτισμού – EUNIC
Το Υπουργείο Εξωτερικών συμμετέχει ως πλήρες μέλος στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ιδρυμάτων Πολιτισμού “EUNIC” που υλοποιεί την ευρωπαϊκή πολιτιστική πολιτική σε ευρωπαϊκές και τρίτες χώρες. Το Δίκτυο, στο οποίο συμμετέχουν Υπουργεία Εξωτερικών και Πολιτισμού των χωρών μελών της ΕΕ καθώς και τα Ευρωπαϊκά Πολιτιστικά Ιδρύματα, παρέχει τη δυνατότητα στις Πρεσβείες και τα Προξενεία μας να συμμετέχουν στους πυρήνες του (clusters) παγκοσμίως, υλοποιώντας πληθώρα πολιτιστικών και μορφωτικών δράσεων ανά τον κόσμο.
Χρήσιμοι σύνδεσμοι: https://eunic.eu/ &https://clusters.eunic.eu/
Διμερής Και Διεθνής Μορφωτική Συνεργασία
Οι διμερείς Μορφωτικές Συμφωνίες, τα Προγράμματα και τα Μνημόνια Συνεργασίας αποτελούν κρίσιμο εργαλείο άσκησης πολιτιστικής διπλωματίας.
Οι μορφωτικές και εκπαιδευτικές σχέσεις εντάσσονται στην ευρύτερη έννοια της Δημόσιας Διπλωματίας και υλοποιούνται μέσω διακρατικών εκπαιδευτικών δράσεων, συνεργασίας δημοσίων οργανισμών με την κοινωνία των πολιτών και συμμετοχής της χώρας μας σε ευρωπαϊκά και διεθνή εκπαιδευτικά fora. Απώτερος στόχος η ανάπτυξη διαπολιτισμικού διαλόγου και η αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των λαών.
Σύμφωνα με τον στρατηγικό σχεδιασμό της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας για την προβολή και διάδοση της ελληνικής γλώσσας στο εξωτερικό, το Υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει με κάθε τρόπο τη λειτουργία Εδρών και Τμημάτων Κλασικών, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών ανά τον κόσμο, από τις ΗΠΑ έως την Αυστραλία. Στο πλαίσιο αυτό, ενεργοποιεί τόσο ομογενειακούς συλλόγους, όσο και Έλληνες ακαδημαϊκούς του εξωτερικού, προκειμένου να συμβάλουν στη διοργάνωση και την προώθηση ποικίλων εκπαιδευτικών δράσεων.
Το Υπουργείο Εξωτερικών συνεργάζεται στενά με το αρμόδιο Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, αλλά και με εκπαιδευτικούς φορείς, όπως το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ), το Study in Greece, το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ), τον Διεπιστημονικό Οργανισμό Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης (ΔΟΑΤΑΠ), το Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του ΕΚΠΑ, καθώς και με Μορφωτικά Ιδρύματα ξένων κρατών, όπως το Fulbright, για τη διαμόρφωση εκπαιδευτικής πολιτικής και τη δημιουργία συνεργειών μεταξύ εκπαίδευσης, πολιτισμού και οικονομίας.
ΧΡΗΣΙΜΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ:
Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού https://www.minedu.gov.gr/
Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ) https://www.iky.gr/
Study in Greece https://studyingreece.edu.gr/
Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ) https://greeklanguage.gr/
Διεπιστημονικό Οργανισμό Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης (ΔΟΑΤΑΠ) https://www.doatap.gr/
Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του ΕΚΠΑ https://didaskaleio.uoa.gr/
Ίδρυμα Fulbright https://www.fulbright.gr/el/