ΠΡΩΤΟΛΟΓΙΑ
Κατ’ αρχάς, κύριε Πρόεδρε, θέλω να ευχαριστήσω την κυρία καθηγήτρια για την επίκαιρη ερώτησή της και βεβαίως για τη διαχρονική ευαισθησία της, ιδίως στα ζητήματα που αφορούν τα Δυτικά Βαλκάνια. Βεβαίως θα ήταν ηρωικό σε τρία λεπτά να απαντήσω σε όλα τα θέματα τα οποία ετέθησαν, τα οποία αφορούν συνολικά την εθνική στρατηγική για τα Δυτικά Βαλκάνια, όπως επίσης και για την κατ’ ιδίαν στρατηγική που αφορά την κάθε μία από τις χώρες αυτές.
Επί της αρχής θα ήθελα να επισημάνω ότι είναι η Ελλάδα, η οποία είναι η επισπεύδουσα χώρα σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή, ενωσιακή και ευρωατλαντική πορεία των Δυτικών Βαλκανίων, ήδη από το 2003 και την Ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου με την ατζέντα της Θεσσαλονίκης. Βεβαίως, αντιλαμβανόμαστε ότι η πορεία αυτή τελεί υπό προϋποθέσεις και αυτό θα πρέπει να το τονίζουμε. Είναι η πολιτική διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης, με σαφή αναφορά στο κράτος δικαίου, στη δημοκρατία, στον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και στον σεβασμό των μειονοτήτων.
Η Ελλάδα, τόσο σε διεθνές επίπεδο αλλά και διμερώς, έχει ασκήσει μια εξαιρετικά συγκροτημένη πολιτική. Και θα ήθελα με σεβασμό να επισημάνω ότι διαφωνώ κάθετα στο γεγονός, το οποίο θέτετε κατά την κρίση σας, ότι δεν υπάρχει εθνική στρατηγική. Το αντίθετο. Υπάρχει μια σαφής στρατηγική. Σε διεθνές επίπεδο, θα απαριθμήσω λίγες μόνο από τις πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η χώρα μας, πρώτα στο πλαίσιο της Ομάδας Φίλων των Δυτικών Βαλκανίων. Ήδη το τελευταίο διάστημα συνυπογράψαμε δύο επιστολές με βάση τις οποίες η Βοσνία και Ερζεγοβίνη ξεκίνησε τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις και βεβαίως εκκίνησε το σχέδιο ανάπτυξης των Δυτικών Βαλκανίων και τα χρηματοδοτικά εργαλεία επί τη βάσει των οποίων θα ξεκινήσει αυτή η ενίσχυση των κρατών μελών.
Σε ό,τι αφορά τις υπόλοιπες διεθνείς συνεργασίες, να επισημάνω τη διαβαλκανική συνεργασία, τη Διαδικασία Συνεργασίας Νοτιοανατολικής Ευρώπης και βεβαίως, το πνευματικό παιδί αυτής της διεθνούς συνθήκης, που είναι το Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας. Μάλιστα η χώρα μας ανέλαβε το 2021-2022 και την Προεδρία της Διαβαλκανικής αυτής Συνεργασίας.
Να επισημάνω επίσης, τη Διαδικασία του Βερολίνου, στην οποία συμμετέχουμε ενεργά, την εισδοχή της Ελλάδας, τον περασμένο Σεπτέμβριο, στην Πρωτοβουλία των Τριών Θαλασσών, ως πλήρους μέλους. Με ιδιαίτερη σημασία η ένταξη αυτή και γεωπολιτικά για τα Δυτικά Βαλκάνια, ιδίως σε ό,τι αφορά στα έργα υποδομών και τη διασυνδεσιμότητα. Στο πλαίσιο αυτό να επισημάνω τη διαρκή τριμερή συνεργασία με Βουλγαρία και Ρουμανία, η οποία δημιουργεί ένα συνολικό πλέγμα στα Βαλκάνια σε ό,τι αφορά στην ενεργό ελληνική εξωτερική πολιτική με σημαντικότατα έργα κάθετης διασύνδεσης. Και τέλος βεβαίως η χώρα μας αναλαμβάνει, όπως γνωρίζετε επίσημα από 1η Ιουνίου, την Προεδρία της Πρωτοβουλίας Αδριατικής και Ιονίου και της Στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Περιφέρεια Αδριατικής Ιονίου.
Σε επίπεδο διμερές, να επισημάνω ιδιαιτέρως τις εξαιρετικές σχέσεις τις οποίες διατηρούμε με όλα τα κράτη μέλη των Δυτικών Βαλκανίων, ιδιαιτέρως με τις παραδοσιακά φιλικές χώρες, όπως είναι η Σερβία και το Μαυροβούνιο, με τις οποίες έχουμε αναπτύξει ιδιαίτερες συμφωνίες συνδεσιμότητας σε επίπεδο μεταφορών και ενέργειας. Επίσης, αυτή η πολιτική αρχών μας έχει επιτρέψει να είμαστε δίκαιοι συνομιλητές σε δύσκολες συνθήκες, όπως είναι οι σχέσεις μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας αλλά βεβαίως, να μπορούμε να συνομιλούμε με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, αλλά και το Κόσοβο στο οποίο αναφερθήκατε.
Θα ήθελα, τέλος, να επισημάνω για τις ειδικότερες περιπτώσεις στις οποίες αναφέρατε ότι ειδικά σε ό,τι αφορά στο Κόσοβο, η θέση της ελληνικής κυβέρνησης παραμένει απολύτως σταθερή. Αντιλαμβανόμαστε ότι στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης και της αρμόδιας Επιτροπής υπάρχει συγκεκριμένη διαδικασία, η οποία είναι κοινοβουλευτική διαδικασία και δεν αφορά τις κυβερνήσεις.
Η Ελλάδα εξ αρχής τήρησε μία στάση, η οποία ήταν ιδιαιτέρως συνεπής. Όπως ακριβώς απείχαμε από τη διαδικασία εκείνη με την οποία η αίτηση του Κοσόβου για την ένταξη στο Συμβούλιο της Ευρώπης παραπέμφθηκε από την Επιτροπή Υπουργών στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση για γνωμοδότηση, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο θα ψηφίσουμε και όταν θα έρθει η ώρα στην Επιτροπή Υπουργών. Θυμίζω ότι ουσιαστικά λόγω του συστήματος, επί τη βάσει της πλειοψηφίας που απαιτείται για να γίνει πλήρες μέλος, η αποχή αυτή στην πραγματικότητα λογίζεται ως άρνηση.
Για τη Βόρεια Μακεδονία να επισημάνω ότι η Συμφωνία των Πρεσπών, αποτελεί, όπως γνωρίζετε, αιρεσιμότητα για την πρόοδο της ενταξιακής διαδικασίας της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εμείς εξ αρχής είχαμε διατυπώσει τις επιφυλάξεις σε ό,τι αφορά ιδιαιτέρως στα θεμελιώδη τεχνικά μέρη της Συμφωνίας των Πρεσπών. Σε κάθε περίπτωση όμως, όπως γνωρίζετε, η συμφωνία αυτή είναι υπερκείμενη συνθήκη έναντι οποιουδήποτε νόμου. Κάθε δε αντίθετη διάταξη νόμου δεν εφαρμόζεται, άρα ουσιαστικά είναι υπερκείμενο δίκαιο. Εμείς παρακολουθούμε πάρα πολύ στενά την εξέλιξη της Συμφωνίας αυτής. Θα ήθελα απλώς να επισημάνω ότι στις 27 Μαρτίου του 2024 είχαμε την 8η συνεδρίαση της Μεικτής Διεπιστημονικής Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για ιστορικά, αρχαιολογικά και εκπαιδευτικά θέματα. Υπάρχει παρακολούθηση. Τα Μνημόνια θα έρθουν στον πολιτικό χρόνο που θα κρίνει η κυβέρνηση. Όμως θα πρέπει να επισημάνουμε ότι θα οφείλει να υπάρξει μια πιστή τήρηση εκ μέρους και της γειτονικής χώρας.
Για, δε, την Αλβανία να επισημάνω ότι η Ελλάδα είναι επί της αρχής υπέρ της ένταξης της Αλβανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και βεβαίως αισθανόμαστε ότι η πολιτική που έχουμε ακολουθήσει είναι σύμφωνη με τα συμφέροντα της Ελληνικής Μειονότητας στην Αλβανία. Το κράτος δικαίου δεν είναι ένα διμερές ζήτημα εμείς το έχουμε αναγάγει σε ένα ζήτημα ευρωπαϊκό. Η Ελλάδα με δήλωσή της διατύπωσε την επιφύλαξη και θα συνεχίσει να το πράττει, εφόσον υπάρχουν ζητήματα που ανάγονται στο κράτος δικαίου. Συνολικά, η πολιτική αυτή είναι ενιαία, συμπαγής, συστηματική. Η ελληνική κυβέρνηση και ελληνική πολιτεία είναι ενεργός, δρώσα στην περιοχή και δεν είναι απλώς παρακολούθημα.
ΔΕΥΤΕΡΟΛΟΓΙΑ
Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε και μακάρι να είχαμε περισσότερο χρόνο, έτσι ώστε να μπορέσουμε να διεξέλθουμε τα θέματα που κάθε ένα από αυτά έχει μία ιδιαίτερη αξία. Θα ήθελα πάντως να επισημάνω ότι ειδικώς για τα θέματα που έχουν να κάνουν με τα Δυτικά Βαλκάνια, σε μία από τις επόμενες συνεδριάσεις του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής, όπως ήδη έχουμε συμφωνήσει - η κυρία καθηγήτρια συμμετέχει - θα έχουμε μία διεξοδική συζήτηση, έτσι ώστε να μπορέσουμε να χαράξουμε και τις βασικές κοινές μας γραμμές.
Σε ό,τι αφορά τους ανταγωνιστικώς δρώντες στα Δυτικά Βαλκάνια. Πράγματι, υπάρχουν πολλοί ανταγωνιστικώς δρώντες. Στρατηγική σχέση με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, θα μου επιτρέψετε να πω, κατ’ εξοχήν έχει η χώρα μας. Έχουμε καταφέρει αυτή τη στιγμή να έχουμε άριστες σχέσεις με όλα τα κράτη. Και με τη Σερβία και με το Μαυροβούνιο και με το Κόσοβο και με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και με την Αλβανία, την οποία αναφέρετε, και βεβαίως με τη Βόρεια Μακεδονία. Με όλες τις χώρες έχουμε άριστη διμερή σχέση. Αυτό έχει να κάνει με το γεγονός ότι η παρούσα κυβέρνηση διέπεται σε ό,τι αφορά στην εξωτερική πολιτική από στάση αρχής, κανόνων. Ποτέ δεν θα φανούμε ασυνεπείς και αυτό είναι κάτι το οποίο μας πιστώνεται, διότι μπορούμε να συνομιλούμε με όρους συνέπειας και ακεραιότητας με όλους, ακόμη και όταν υπάρχουν ανταγωνιστές στην ίδια περιοχή, αλλά ακόμη και αν υπάρχουν κράτη, τα οποία μεταξύ τους έχουν σημαντικούς ανταγωνισμούς.
Σε ό,τι αφορά τα επιμέρους, θα μου επιτρέψετε να πω ότι για την Κύπρο ιδίως, - δεν θα μπω στη λογική της αντίστιξης σε σχέση με τις περιπτώσεις Κοσόβου ή άλλων περιπτώσεων - ότι βρισκόμαστε σε διαρκή συνεννόηση με την Κύπρο για τα μείζονα ζητήματα εθνικής πολιτικής. Και όπως θα έχετε διαπιστώσει, δεν αφιστάμεθα, αντιθέτως, έχουμε καταφέρει, στο πλαίσιο και της συνεργασίας αυτής να έχουμε σημαντικές επιτυχίες, όπως είναι - από τις πιο τελευταίες - η συμπερίληψη στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δύο παραγράφων σε σχέση με τις ευρωτουρκικές σχέσεις που αναφέρουν ρητά την πρόοδο του Κυπριακού.
Για το Κόσοβο, η στάση μας είναι διαρκής και καθαρή. Είπαμε εξ αρχής ότι εμείς δεν θεωρούμε ότι θα μπορέσει υπό τις παρούσες συνθήκες το Κόσοβο να ενταχθεί στους διεθνείς οργανισμούς. Υπάρχει ειδική μνεία, όπως γνωρίζετε, στις Συμφωνίες της Αχρίδας μεταξύ ακριβώς Σερβίας και Κοσόβου, που αναφέρεται στο ζήτημα της ένταξης σε διεθνείς οργανισμούς. Εγώ όμως δεν θα αναφερθώ σε αυτό. Θα αναφερθώ στο γεγονός ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν πρόκειται να συμφωνήσει στην ένταξη του Κοσόβου, μολονότι με το Κόσοβο εμείς διατηρούμε τις αναγκαίες διμερείς σχέσεις, έτσι ώστε να έχουμε σχέσεις καλής γειτονίας. Το τι έπραξε ο κάθε βουλευτής, θα μου επιτρέψετε να πω ότι είναι ένα θέμα και βουλευτικής ανεξαρτησίας. Η Ελλάδα όμως εκφράζεται από την κυβέρνησή της και η κυβέρνηση αυτή είναι απολύτως συνεπής. Ήδη από τη στιγμή της υποβολής της αίτησης από το Κόσοβο έως και την τελική κρίση του Συμβουλίου Υπουργών, όποτε αυτή λάβει χώρα.
Σε ό,τι αφορά τη Βόρεια Μακεδονία. Βεβαίως, το κράτος έχει συνέχεια. Βεβαίως αποδεχόμεθα, μολονότι είχαμε ρητώς εκφράσει τη διαφωνία μας και σε πολύ συγκεκριμένα κεφάλαια. Και θα μου επιτρέψετε να πω ότι ανακύπτουν τα ζητήματα, στα οποία είχαμε διατυπώσει τις επιφυλάξεις μας και θα δούμε πώς θα πάνε βεβαίως και οι εκλογές στη γειτονική χώρα. Παρά ταύτα, εμείς εκφράζουμε τη συνέχεια του κράτους, αποδεχόμεθα απολύτως τη Συμφωνία των Πρεσπών. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, διότι αυτό αποτελεί συνταγματική επιταγή. Από την άλλη πλευρά εμείς θα παρακολουθούμε στενά την εξέλιξη και τη συμμόρφωση σε αυτή. Διότι για να μπορέσει να υπάρξει εξέλιξη, να κυρωθούν τα Πρωτόκολλα και να υπάρχει η όποια προβλεπόμενη πρόοδος σε ό,τι αφορά δευτερογενή Πρωτόκολλα ή Μνημόνια, θα πρέπει να υπάρξει συμφωνία και των δύο μερών. Και θα πρέπει να υπάρξει πλήρης συμμόρφωση με τις επιταγές της Συμφωνίας των Πρεσπών. Άρα παρακολουθούμε από κοντά.
Τέλος, για την Αλβανία, θα μου επιτρέψετε να πω το εξής. Το ζήτημα της συμπερίληψης στο ψηφοδέλτιο του κυρίου Μπελέρη είναι κάτι το οποίο αφορά το κόμμα και δεν αφορά την κυβέρνηση. Όμως εγώ θέλω να επισημάνω το εξής: αποτελεί δικαίωμα του κάθε κόμματος να έχει υποψηφίους κατά τη γνώμη σας ή όχι; Εάν ναι, τότε καλό θα ήταν να μου απευθύνετε ερώτηση σε σχέση με το αν θεωρείτε σωστή τη στάση της κυβέρνησης σε ό,τι προέκυψε μετά την 14η Μαΐου του 2023. Διαφωνείτε σε κάτι στη στάση της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία ήταν εκείνη η οποία αναβάθμισε το ζήτημα από διμερές σε ευρωπαϊκό; Διαφωνείτε στο γεγονός ότι εμείς θέσαμε με ρητή δήλωση το ότι θα πρέπει να υπάρξει πολύ συστηματική έρευνα σε σχέση με την τήρηση των προβλεπόμενων προϋποθέσεων για την ένταξη, που είναι σεβασμός θεμελιωδών ελευθεριών, σεβασμός κράτους δικαίου, σεβασμός των δικαιωμάτων μειονοτήτων, σεβασμός πολιτικών δικαιωμάτων για να προχωρήσει η ενταξιακή διαδικασία; Η παρούσα κυβέρνηση τα έθεσε και πολύ σωστά αναφέρατε ότι είναι μία διαχρονική απαίτηση των ελληνικών κυβερνήσεων.
Άρα καταλαβαίνω, από τα όσα είπατε, ότι συμφωνείτε απολύτως με τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης. Και θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι θα συνεχίσουμε να έχουμε τη στάση αυτή. Στα ζητήματα που έχουν να κάνουν με τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου δεν χωρούν εκπτώσεις. Και βεβαίως, όταν θα έρθει η στιγμή, η Ελλάδα ως ένα πολύ ισχυρό μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας, θα έχει ένα πολύ δυνατό λόγο οποτεδήποτε υπάρξει το ζήτημα της αξιολόγησης στην πρόοδο αυτή. Σας ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε.
26 Απριλίου, 2024