ΠΡΩΤΟΛΟΓΙΑ
Σας ευχαριστώ πολύ, κυρία Πρόεδρε. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Καθηγήτρια, την κυρία Σία Αναγνωστοπούλου για την ερώτησή της και επειδή μου δίνει την ευκαιρία να τοποθετηθώ σε ένα εξαιρετικά σημαντικό, κατά την άποψή μου, ζήτημα που συνδέεται με την ελληνική πρωτοβουλία για τη σύγκληση Διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο, ιδίως όμως για το γεγονός ότι είναι μια ερώτηση επίκαιρη, η οποία, όπως είναι διατυπωμένη, είναι εξαιρετικά παραγωγική, θέτει προβληματισμούς, αλλά από την άλλη πλευρά, διαπνέεται και από ένα πνεύμα λειτουργικότητας και οφέλους για τη χώρα μας.
Θα ήθελα κατ’ αρχάς, κυρία Καθηγήτρια, να επισημάνω το γεγονός ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως διασύνδεση μεταξύ του ενεργειακού συνεδρίου, του P-TEC, που είχαμε την προηγούμενη εβδομάδα και την παρουσία της αμερικανικής αντιπροσωπείας σε σχέση με την πρωτοβουλία για τη Διάσκεψη της Ανατολικής Μεσογείου, και θα είμαι σαφής. Πρώτον, σε ό,τι αφορά την ιδιοκτησία της πρωτοβουλίας, πρόκειται αμιγώς για ελληνική πρωτοβουλία, η οποία δεν συνέχεται απολύτως με οποιονδήποτε άλλο σχεδιασμό, είτε των Ηνωμένων Πολιτειών, είτε οποιουδήποτε άλλου κράτους. Δεύτερον, σε ό,τι αφορά το πλαίσιο της συζήτησης, είναι εντελώς σαφές ότι απαραίτητη προϋπόθεση για να εκκινήσει οποιοσδήποτε δομημένος διάλογος σε σχέση με τα ζητήματα που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο είναι ο απόλυτος σεβασμός του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχίας, αλλά και του ευρωπαϊκού κεκτημένου, δεδομένου του γεγονότος ότι δύο χώρες - η Ελλάδα και η Κύπρος - είναι κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σε ό,τι αφορά τη θεματολογία, την αναφέρατε πολύ συγκεκριμένα. Είναι ζητήματα, τα οποία είναι αμιγώς κοινού ενδιαφέροντος, έχουν υψηλό βαθμό πολιτικής αλλά και τεχνικής συνθετότητας και για τον λόγο αυτό θεωρούμε ότι είναι αναγκαίο τα όμορα προς εμάς κράτη - διότι αυτό ήταν το βασικό κριτήριο για την πρωτοβουλία μας - τα κράτη της Ανατολικής Μεσογείου με τα οποία έχουμε θαλάσσια σύνορα, να μαζευτούμε, να έχουμε έναν παραγωγικό διάλογο προς την κατεύθυνση της επίλυσης των διαφορών σε αυτή την πολύ ιδιαίτερη και σύνθετη γεωπολιτική συγκυρία.
Θα ήθελα να επισημάνω ακόμη ότι η ενέργεια αποτελεί έναν από τους πυλώνες της συζήτησης, όχι όμως τον βασικό πυλώνα συζήτησης. Υπάρχουν τέσσερα ακόμα θέματα, τα οποία είναι σημαντικά. Όπως, επίσης, αντιλαμβάνεστε ότι ό,τι συνέβη με τις συμφωνίες της περασμένης εβδομάδας δεν συνδέεται πρωτίστως ή μόνον με την Ανατολική Μεσόγειο. Κυρίως συνδέονται με τον Κάθετο Άξονα, ο οποίος θα καταστήσει την Ελλάδα έναν αγωγό εξαγωγικό για ενέργεια προς τις χώρες της Κεντρικής και της Βόρειας Ευρώπης. Περαιτέρω, θα ήθελα να σας πω, κυρία Καθηγήτρια, ότι η πρωτοβουλία αυτή είναι η πρώτη δομημένη και συγκροτημένη πρωτοβουλία προς την κατεύθυνση της συζήτησης για τη θεματολογία.
Θέλω να σας θυμίσω - είμαι βέβαιος ότι το γνωρίζετε - ότι μια ανάλογη αποστροφή είχε υπάρξει στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 2ας Οκτωβρίου του 2020, που όμως ήταν διατυπωμένη με πολύ αόριστους όρους. Ήταν μια γενικόλογη εξουσιοδότηση προς τον Ύπατο Εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφαλείας και δεν είχε καμία συνέχεια. Θεωρούμε ότι παρά τη συνθετότητα των στιγμών, αυτός είναι ο κατάλληλος χρονισμός, έτσι ώστε να μπορέσουμε με εντιμότητα, με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και στην κυριαρχία όλων των κρατών, να συζητήσουμε και να βρούμε λύσεις στα προβλήματα της Ανατολικής Μεσογείου. Η Ελλάδα διαθέτει ένα υψηλό διπλωματικό αποτύπωμα. Έχει την ισχύ να μπορέσει να καταστεί ηγέτιδα δύναμη. Αντιλαμβανόμαστε τις δυσκολίες που υπάρχουν.
Αντιλαμβανόμαστε το γεγονός ότι η Λιβύη έχει την ιδιαιτερότητα της διχοτόμησης στην άσκηση της διακυβέρνησης, όπως και όλα τα ζητήματα, τα οποία υπάρχουν με την Τουρκία. Εντούτοις, αυτή τη στιγμή κυρία Καθηγήτρια, η Ελλάδα, πέρα από το διεθνές αποτύπωμα, συνομιλεί με τις τέσσερις χώρες. Με την Κύπρο έχουμε την αδελφική σχέση που έχουμε με την Αίγυπτο έχουμε στρατηγική σχέση πολύ υψηλού συμβολισμού και ουσίας, με την Τουρκία, παρά τα προβλήματα και κυρίως τις υποκείμενες διαφορές μας, έχουμε βρει μια λειτουργική σχέση έτσι ώστε να αποφεύγονται οι εντάσεις. Για, δε, την Λιβύη, μετά από μια περίοδο που πράγματι υπήρξαν αναταράξεις, αυτή τη στιγμή η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα, η οποία συνομιλεί στο υψηλότερο επίπεδο με τις δύο πλευρές. Θεωρούμε λοιπόν ότι είναι ώρα ευθύνης και για τον λόγο αυτό θα υπάρξουν οι πρωτοβουλίες. Δεν έχουν ακόμη υπάρξει τυπικές συζητήσεις με τα υπόλοιπα μέρη. Θα υπάρξει μια συζήτηση προκαταρκτική με τις τέσσερις υπόλοιπες χώρες και στην περίπτωση που υπάρχει μια καταρχήν κατανόηση, δεν θα αποκλείαμε την ένταξη και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη συζήτηση αυτή επί τη βάσει των συμπερασμάτων του Οκτωβρίου του 2020 ή ακόμη, όπως σωστά αναφέρατε στην επίκαιρη ερώτησή σας, και οργανισμών που συνδέονται με τη θεματολογία, του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, όπως είναι για παράδειγμα η Επιτροπή για την Προστασία του Περιβάλλοντος ή ακόμη και ο ΙΜΟ, σε επίπεδο Δικαίου της Θάλασσας.
Είναι μια πρωτοβουλία, η οποία βρίσκεται ακόμη σε εξαιρετικά πρώιμο στάδιο. Θα ήθελα να σας διαβεβαιώσω ότι όλες οι συζητήσεις θα γίνουν με απόλυτη ακεραιότητα και διαφάνεια και θα ενημερώνεται διαρκώς, τόσο το Σώμα όσο και το Εθνικό Συμβούλιο Εξωτερικής Πολιτικής.
Ευχαριστώ, κυρία Πρόεδρε.
ΔΕΥΤΕΡΟΛΟΓΙΑ
Ευχαριστώ κυρία Πρόεδρε. Θέλω να δηλώσω την ιδιαίτερη ικανοποίηση και τιμή να ακούω την κυρία Αναγνωστοπούλου με τον εξαιρετικά νηφάλιο και παραγωγικό της λόγο για ζητήματα, τα οποία είναι, όχι απλώς εθνικής, αλλά και οικουμενικής εμβέλειας. Χαίρομαι, επίσης, για το γεγονός ότι η πρωτοβουλία του Πρωθυπουργού δημιούργησε πράγματι μια κινητικότητα σε ό, τι αφορά τον προβληματισμό για την συγκρότηση περιφερειακών συνεργασιών. Διότι θα συμφωνήσω με την κυρία Καθηγήτρια ότι, πράγματι, η διεθνής πολυμέρεια υφίσταται καθημερινά μείζονα πλήγματα και όσο η πολυμέρεια υποχωρεί, καταλείπεται περιθώριο έτσι ώστε να υπάρχουν διμερείς συνέργειες, που όμως δεν είναι πάντοτε επωφελείς για την περιφέρεια ή τον κόσμο ή να παρεισφρύουν ακόμη και ιδιωτικά συμφέροντα.
Εν τούτοις, θα μου επιτρέψετε, κυρία Καθηγήτρια, μια παρατήρηση για την ενέργεια αν και δεν είμαι ούτε ο αρμόδιος, ούτε ειδικός στο ζήτημα αυτό, να επισημάνω το πώς η ενέργεια μετατρέπεται από ένα παραδοσιακό πεδίο ήπιας ισχύος σε ένα πεδίο σκληρής ισχύος. Παραδοσιακά, όπως γνωρίζετε πολύ καλά, σκληρή ισχύς νοείται κατά βάση η δύναμη αποτροπής. Εντούτοις, ακριβώς επειδή οι κρίσιμες υποδομές πλέον αποτελούν το αναγκαίο προαπαιτούμενο για οποιαδήποτε αποτροπή - βλέπουμε τι συμβαίνει στις περιπτώσεις δολιοφθορών στη Βόρεια Θάλασσα και αλλού - για τον λόγο αυτό, το να υπάρχει ισχυρή, ανθεκτική και διαφοροποιημένη ενέργεια είναι ζωτικό για μια χώρα. Για το λόγο αυτό η δική μου αίσθηση είναι ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό, στο πλαίσιο αυτού ακριβώς, αυτής ακριβώς της στρατηγικής της διαφοροποιημένης ενεργειακής μείξης, να μπορούμε να έχουμε ενεργειακή ανθεκτικότητα. Σε αυτό κατατείνουν οι συμφωνίες, οι οποίες έχουν υπάρξει το τελευταίο διάστημα. Θα ήθελα να επισημάνω, κλείνοντας, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πάντοτε αποτελεί σημείο αναφοράς, είτε ως φυσικά παρούσα ή παρέχοντας τη σκέπη της στη συζήτηση, είτε με τη μορφή του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί, θέλοντας και μη, έναν πάρα πολύ βασικό αγωγό για να μπορέσουμε να φτάσουμε στην οποιαδήποτε συμφωνία, από τον οποίο αγωγό δεν μπορούμε να παρεκκλίνουμε. Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεσμεύει τόσο την Ελλάδα και την Κύπρο, όσο και την Τουρκία, στο μέτρο που είναι μια χώρα στην ενταξιακή διαδικασία. Και για τον λόγο αυτό θα είναι παρούσα. Σε ό, τι αφορά τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, απλώς να επισημάνω ότι επί της αρχής ευνοεί τις περιφερειακές συνεργασίες. Θέλω όμως να επισημάνω ότι η ανάγκη να σχηματίζονται διασκέψεις, διαβουλευόμενα σώματα σε περιφερειακό επίπεδο είναι σήμερα μεγαλύτερη από ποτέ. Το να μπορούν να συγκροτούν οι παράκτιες, οι γειτονικές χώρες Σώματα, τα οποία να ασχολούνται με θέματα κοινού ενδιαφέροντος είναι απολύτως ζωτικό, και για τον πρόσθετο λόγο της υποχώρησης της διεθνούς πολυμέρειας σε επίπεδο διεθνών οργανισμών. Γι΄ αυτό το λόγο θεωρώ, κυρία Καθηγήτρια, ότι σήμερα είναι απολύτως αναγκαίο να μπορέσουμε να έχουμε μια συνεργασία με τις χώρες, οι οποίες βρίσκονται στη γειτονιά μας. Σε τέτοιες περιόδους κρίσης, είναι εντελώς αυτονόητο ότι θα πρέπει να μπορούμε να λειτουργούμε σε επίπεδο ειρήνης και ευημερίας.
Νομίζω ότι, όπως σωστά αναφερθήκατε, η εποχή της αδράνειας έχει δυστυχώς παρέλθει ανεπιστρεπτί και η αδράνεια σήμερα θα μπορούσε να οδηγήσει σε μία σημαντική υποβάθμιση.
Η δική μας θέση είναι ότι στο μέτρο που η Ελλάδα αυτή τη στιγμή έχει αποκτήσει ένα ισχυρό διπλωματικό κεφάλαιο, πώς; Με τις διπλωματικές της συμμαχίες στην ευρύτερη περιοχή, με την κρίσιμη συμμετοχή της σε διεθνείς οργανισμούς, και, βεβαίως, έχοντας θέσει με δική της πρωτοβουλία επιχειρήματα, τα οποία δεν υπήρχαν ποτέ, τόσο στο Αιγαίο, όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε αυτό το επίπεδο διπλωματικής ισχύος είναι η στιγμή για να μπορέσουμε να κεφαλαιοποιήσουμε. Η κεφαλαιοποίηση θα γίνει ακριβώς με το σκεπτικό ότι είναι ώρα ευθύνης και δεσμεύομαι ενώπιόν σας και ενώπιον του Σώματος, κυρία Πρόεδρε, ότι θα τηρηθεί απολύτως ενήμερη η Βουλή για όλα όσα υπάρχουν σε σχέση με τη Διάσκεψη αυτή. Και είναι αλήθεια ότι, ειδικώς στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο νηφάλιου διαλόγου. Εχθροπάθεια και μισαλλοδοξία σε άλλα επίπεδα μπορεί να είναι αρνητική, στην εξωτερική πολιτική είναι σίγουρα καταστροφική για τη χώρα.
Ευχαριστώ, κυρία Πρόεδρε.
10 Νοεμβρίου, 2025