Εξωτερικές Σχέσεις – Διεύρυνση Ε.Ε.: μια επιτυχημένη πολιτική
Η Ευρωπαϊκή Ένωση από τη δημιουργία της, ήδη, βρίσκεται σε διαδικασία αλλεπάλληλων διευρύνσεων (1973: Δανία, Ιρλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, 1981: Ελλάδα, 1986: Ισπανία, Πορτογαλία, 1995: Αυστρία, Φινλανδία, Σουηδία, 2004: Κύπρος, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία, Τσεχία, 2007: Βουλγαρία, Ρουμανία, 2013: Κροατία). Η Διεύρυνση έχει καταστεί μία από τις πιο επιτυχημένες πολιτικές της Ε.Ε., αποδεικνύοντας τον ελκυστικό χαρακτήρα της Ένωσης και εξασφαλίζοντας σταθερότητα και ασφάλεια στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η ευρωπαϊκή προοπτική αποτελεί βασικό κίνητρο για τους υποψήφιους και εν δυνάμει υποψηφίους, προκειμένου να καταβάλουν συνεχείς προσπάθειες για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, με στόχο την υιοθέτηση των ευρωπαϊκών προτύπων και των κοινών αξιών της Ένωσης. Η ενταξιακή διαδικασία διέπεται από το άρθρο 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αρχές και οι κανόνες που τη διέπουν, αλλά και η ουσία της διαπραγματευτικής διαδικασίας αποτυπώνονται, αναλυτικά, στο Διαπραγματευτικό Πλαίσιο, που διαμορφώνεται ξεχωριστά για κάθε έναν από τους υποψήφιους που εκκινούν ενταξιακές διαπραγματεύσεις.
Το Φεβρουάριο του 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την αναθεωρημένη μεθοδολογία διεύρυνσης με βασικά χαρακτηριστικά α) τη μεγαλύτερη έμφαση στις θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις, αρχής γενομένης από το κράτος δικαίου, τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και της δημόσιας διοίκησης, καθώς και την οικονομία των υποψήφιων, β) την ισχυρότερη πολιτική καθοδήγηση προς τους υποψηφίους και την συστηματικότερη παρακολούθηση και την επανεξέταση της διαδικασίας από τα Κράτη Μέλη, και γ) μια πιο προβλέψιμη και σαφέστερη διαδικασία σχετικά με το τι αναμένει η ΕΕ από τις χώρες της διεύρυνσης στα διάφορα στάδια της ενταξιακής τους πορείας. Με βάση τη νέα μεθοδολογία καθίσταται σαφέστερο ποιες θετικές συνέπειες μπορεί να έχει η πρόοδος στις μεταρρυθμίσεις και ποιες θα είναι οι επιπτώσεις σε περίπτωση απουσίας προόδου.
Προκειμένου να αποκτήσει περισσότερο δυναμισμό η διαδικασία των διαπραγματεύσεων, τα Κεφάλαια των διαπραγματεύσεων ομαδοποιήθηκαν σε έξι θεματικές ενότητες: θεμελιώδεις αρχές, εσωτερική αγορά, ανταγωνιστικότητα και ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, πράσινη ατζέντα και βιώσιμη συνδεσιμότητα, πόροι, γεωργία και συνοχή και εξωτερικές σχέσεις. Οι διαπραγματεύσεις θα αρχίζουν για κάθε ομάδα Κεφαλαίων ως σύνολο – μετά την εκπλήρωση των κριτηρίων αξιολόγησης για το άνοιγμα – και όχι βάσει μεμονωμένων κεφαλαίων. Οι διαπραγματεύσεις σχετικά με τις θεμελιώδεις Αρχές θα είναι οι πρώτες που θα ανοίξουν και οι τελευταίες που θα κλείσουν, ενώ από την πρόοδο σε αυτούς τους τομείς θα εξαρτηθεί ο εν γένει ρυθμός των διαπραγματεύσεων.
Στην παρούσα φάση καθεστώς ενταξιακών διαπραγματεύσεων διατηρούν η Τουρκική Δημοκρατία (υπό την επιφύλαξη των Συμπερασμάτων Συμβουλίου 26 Ιουνίου 2018 και 18 Ιουνίου 2019), το Μαυροβούνιο, η Δημοκρατία της Σερβίας, η Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας και η Δημοκρατία της Αλβανίας. Εν δυνάμει υποψήφια χώρα είναι η Βοσνία και Ερζεγοβίνη. Όλοι οι Εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων συνδέονται με την Ε.Ε. με τη Διαδικασία Σταθεροποίησης (όπως αυτή ενισχύθηκε με την Ατζέντα της Θεσσαλονίκης). Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης της ΕΕ υφίσταται και με το Κόσοβο, το οποίο επίσης έχει καθεστώς εν δυνάμει υποψηφίου. (Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244 (1999) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου).