Δυτικά Βαλκάνια: Ευρωπαϊκή Προοπτική

Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχουν επανειλημμένα επιβεβαιώσει ότι τα Δυτικά Βαλκάνια έχουν σαφή ευρωπαϊκή προοπτική, η οποία αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την προώθηση της σταθερότητας, της συμφιλίωσης και της ανάπτυξης της περιοχής. Η ευρωπαϊκή προοπτική αποτελεί βασικό κίνητρο για τους Εταίρους της περιοχής, προκειμένου να καταβάλουν συνεχείς προσπάθειες για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, με στόχο την υιοθέτηση των ευρωπαϊκών προτύπων και των κοινών αξιών της Ένωσης, οι οποίες βασίζονται στην ειρήνη, την ελευθερία, τη Δημοκρατία, το Κράτος Δικαίου, την ανεκτικότητα, την αλληλεγγύη και τις σχέσεις καλής γειτονίας.

Ορόσημο για την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων απετέλεσε  το Θεματολόγιο (Agenda) της Θεσσαλονίκης, , που υιοθετήθηκε κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας της ΕΕ, το 2003. Η προοπτική ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων στην Ε.Ε. αποτελεί στρατηγική επιλογή της Ελλάδας.

Υπογραμμίζεται, βεβαίως,  ότι η ελληνική υποστήριξη στην εν λόγω προοπτική δεν είναι άνευ όρων. Αντιθέτως, τονίζεται σε κάθε πλαίσιο, η αδήριτη ανάγκη απαρέγκλιτης εκπλήρωσης όλων των κριτηρίων της Κοπεγχάγης και των πάγιων όρων και προαπαιτουμένων (αιρεσιμότητα) που θέτουν η ενταξιακή διαδικασία, η Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και οι συναφείς αποφάσεις του Συμβουλίου. Αναπόσπαστο τμήμα της πάγιας αιρεσιμότητας αποτελεί, μεταξύ άλλων, η τήρηση σχέσεων καλής γειτονίας και η περιφερειακή συνεργασία.

Το κοινό πλαίσιο που ρυθμίζει τις σχέσεις της Ε.Ε. με τους Εταίρους μας στα Δυτικά Βαλκάνια, έως τη στιγμή της προσχώρησής τους στην Ε.Ε., είναι η Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (Δ.Σ.Σ.), στο πλαίσιο της οποίας έχουν αντίστοιχα υπογραφεί Συμφωνίες Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (Σ.Σ.Σ.) με την Ε.Ε. Πρόκειται για ολοκληρωμένες συμφωνίες, που περιλαμβάνουν πολιτικό και εμπορικό σκέλος. Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης υπεγράφη και με το Κόσοβο, αποκλειστικά όμως ενωσιακού χαρακτήρα, η οποία δεν θίγει τις θέσεις των Κρατών-Μελών για το καθεστώς του Κοσόβου και δεν απαιτεί κύρωση από τα Εθνικά Κοινοβούλια των Κρατών Μελών, καθώς τα τελευταία δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Συμφωνία.

Η Ελλάδα υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων στο πλαίσιο αυστηρής αλλά δίκαιης αιρεσιμότητας και επί τη βάσει της αρχής των ίδιων επιδόσεων. Ειδικότερα:

Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας

Είναι υποψήφια χώρα από τον Δεκέμβριο του 2005. Υπέγραψε Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης το 2001, η οποία και τέθηκε σε ισχύ το 2004, κατόπιν κύρωσής της από τα Κράτη-Μέλη. Εξάλλου, μετά τη λήψη κατάλληλων, μεταρρυθμιστικών μέτρων από τα Σκόπια, η Ε.Ε. αποφάσισε την απελευθέρωση θεωρήσεων για τους υπηκόους της χώρας την 19/12/2009.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 26ης Μαρτίου 2020 επικύρωσε (endorsed) τα Συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων της 25ης Μαρτίου 2020 για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της ΕΕ με τη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας με βάση τη νέα διευρυνσιακή μεθοδολογία.

Στην Έκθεση της για τη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας,  για το έτος 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι, η χώρα, παρά την κρίση της πανδημίας του COVID-19, εξακολούθησε να επιδεικνύει την προσήλωσή της και επέτυχε απτά και βιώσιμα αποτελέσματα στους καίριους τομείς προτεραιότητας. Ειδικότερα, επισημαίνεται ότι «οι σχέσεις καλής γειτονίας και η περιφερειακή συνεργασία παραμένουν ουσιώδη στοιχεία της διαδικασίας διεύρυνσης». Μάλιστα, υπενθυμίζεται η σημασία της επίτευξης απτών αποτελεσμάτων και η εφαρμογή, καλή τη πίστη, των διμερών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένης της Συμφωνίας των Πρεσπών με την Ελλάδα και της Συνθήκης για τις σχέσεις καλής γειτονίας με τη Βουλγαρία.

Τα σχέδιο του Διαπραγματευτικού Πλαισίου της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας με την ΕΕ κυκλοφόρησε από την  Επιτροπή την 1η Ιουλίου 2020 και βρίσκεται στο τελικό στάδιο πριν την υιοθέτηση του από το Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων. Η χώρα μας θεωρεί ότι η, καλή τη πίστη, εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών, οφείλει να παρακολουθείται και να εξασφαλίζεται κατά τρόπο σαφή τόσο στο πλαίσιο του συνόλου της Ενταξιακής  Διαδικασίας, όσο και κατά την  εφαρμογή του κεκτημένου εκάστου των Διαπραγματευτικών Κεφαλαίων.

Η χώρα μας υποστηρίζει και εμπράκτως την Ευρωπαϊκή προοπτική της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας. Έχει υπογράψει μαζί της, στις 2 Απριλίου 2019, διμερές μνημόνιο συνεργασίας για την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής της ολοκλήρωσης και βρίσκεται σε συνεχείς επαφές για την συνέχιση της παροχής τεχνογνωσίας, κατ’ αρχήν με την αξιοποίηση κονδυλίων ΕΕ (Προγράμματα ΤΑΙΕΧ).

Δημοκρατία της Αλβανίας

Είναι υποψήφια χώρα και υπέβαλε αίτημα ένταξης τον Απρίλιο του 2009. Η Δημοκρατία της Αλβανίας ανακηρύχθηκε υποψήφια προς ένταξη χώρα επί ελληνικής Προεδρίας μετά την επικύρωση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 26-27.6.14 της σχετικής απόφασης του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων στις 24.6.14. Έχει υπογράψει Συμφωνία Σταθεροποίησης & Σύνδεσης με την ΕΕ, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2009. Επίσης, μετά τη λήψη κατάλληλων, μεταρρυθμιστικών μέτρων από τα Τίρανα, η Ε.Ε. αποφάσισε την απελευθέρωση θεωρήσεων για τους Αλβανούς υπηκόους στις 15.12.2010.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 26ης Μαρτίου 2020 επικύρωσε (endorsed) τα Συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων της 25ης Μαρτίου 2020 για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της ΕΕ με την Αλβανία, με βάση τη νέα Διευρυνσιακή Μεθοδολογία. Το σχέδιο του Διαπραγματευτικού Πλαισίου της Αλβανίας με την ΕΕ κυκλοφόρησε από την Ευρ. Επιτροπή την 1η Ιουλίου 2020 και βρίσκεται στο τελικό στάδιο πριν την υιοθέτηση του από το Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων.

Στην έκθεση της για την Αλβανία, για το έτος 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, τόσο η πολιτική ηγεσία όσο και η κοινή γνώμη  της χώρας επέδειξαν προσήλωση στο στόχο της Ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας, μέσω της προώθησης των συναφών μεταρρυθμίσεων. Η Ευρ. Επιτροπή επισημαίνει, επίσης, ότι η Αλβανία έχει επιτύχει «αποφασιστική πρόοδο και βρίσκεται κοντά στο να εκπληρώσει τα προαπαιτούμενα που τέθηκαν από το Συμβούλιο της 25ης Μαρτίου για τη σύγκληση της πρώτης Διακυβερνητικής Διάσκεψης».  

Η Ελλάδα υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας, τονίζοντας, βεβαίως, τη σημασία της εκπλήρωσης των σχετικών προϋποθέσεων και προαπαιτουμένων και δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης, συμπεριλαμβανομένων του κράτους δικαίου, των δικαιωμάτων των μειονοτήτων και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως η θρησκευτική ελευθερία και τα περιουσιακά δικαιώματα. Η Ελλάδα εκτιμά τις προσπάθειες που έχει καταβάλλει η Αλβανία για εκπλήρωση των προαπαιτουμένων των Συμπερασμάτων του Μαρτίου 2020 και την καλεί να διατηρήσει την εν λόγω εποικοδομητική διάθεση ενόψει της  ενδεχόμενης σύγκλησης της 1ης Διακυβερνητικής Διάσκεψης μεταξύ ΕΕ και Αλβανίας.

Στο πλαίσιο δε της έμπρακτης υποστήριξής μας προς τη Αλβανία υπεγράφη στις 15.7.2015 Διμερές Μνημόνιο Συνεργασίας για την παροχή τεχνογνωσίας και την επιτάχυνση της ενταξιακής πορείας της χώρας προς την Ε.Ε..

Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Είναι εν δυνάμει υποψήφια χώρα, η οποία υπέβαλε αίτημα ένταξης στην Ε.Ε. τον Φεβρουάριο του 2016.  Υπέγραψε Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης με την Ένωση το 2008, η οποία έχει κυρωθεί από τα Κράτη - Μέλη και την Ε.Ε. και τέθηκε σε ισχύ την 1.6.2015. Μετά τη λήψη κατάλληλων, μεταρρυθμιστικών μέτρων από το Σαράγεβο, η Ε.Ε. αποφάσισε την απελευθέρωση θεωρήσεων για τους υπηκόους της χώρας στις 15.12.2010. Στις 10 Δεκεμβρίου 2019, το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων υιοθέτησε συμπεράσματα για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, τα οποία  περιέχουν 14 τομείς προτεραιότητας για τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στην χώρα.

Στην Έκθεση της για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, για το έτος 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει την αναγκαιότητα εντατικοποίησης των προσπαθειών για την προώθηση των μεταρρυθμίσεων, ιδίως, στους κρίσιμους τομείς του Κράτους Δικαίου, των Δημοκρατικών Θεσμών, των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, της Δικαιοσύνης καθώς και του εκσυγχρονισμού της Δημόσιας Διοίκησης. Εν λόγω τομείς συμπεριλαμβάνονται στις προαναφερθείσες 14 προτεραιότητες, που έθεσε η Επιτροπή ως προαπαιτούμενο, στη Γνωμοδότησή της το 2019, για την προώθηση της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία  περαιτέρω βελτίωσης του ποσοστού ευθυγράμμισης με τις αποφάσεις της ΕΕ σε ζητήματα ΚΕΠΠΑ.

Η Ελλάδα υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, επισημαίνοντας τη σημασία προώθησης των μεταρρυθμίσεων που κρίνονται απαραίτητες για την περαιτέρω ενίσχυση και προώθηση των σχέσεων της χώρας με την Ε.Ε.. Στο πλαίσιο της έμπρακτης υποστήριξής μας, η Ελλάδα υπέγραψε με την Βοσνία και Ερζεγοβίνη, στις 13 Απριλίου 2013, Διμερές Μνημόνιο Συνεργασίας για την παροχή τεχνογνωσίας και την επιτάχυνση της ενταξιακής της πορείας προς την Ε.Ε.

Κόσοβο* (βάσει της Απόφασης 1244 του ΣΑ ΗΕ)

Αν και η κρατική οντότητα του Κοσόβου δεν αναγνωρίζεται από όλα τα Κράτη-Μέλη της ΕΕ, εντούτοις, το σύνολο των κ-μ αποδέχεται ότι έχει σαφή ευρωπαϊκή προοπτική, «βάσει της ευρωπαϊκής προοπτικής ολόκληρης της περιοχής των Δυτικών Βαλκανίων». Στις 27 Οκτωβρίου 2015,  Υπεγράφη η Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης μεταξύ Ε.Ε. και Κοσόβου που αφορά, όμως, μόνο σε τομείς ενωσιακής αρμοδιότητας (EU-only agreement) καθώς τα κράτη-μέλη δεν αποτελούν συμβαλλόμενα σε αυτήν μέρη. Η Συμφωνία ετέθη σε ισχύ την 1η Απριλίου 2016. Η Ε.Ε. έχει λάβει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, με στόχο την ενίσχυση της οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης του Κοσόβου. Παράλληλα,  η Ε.Ε. έχει αναπτύξει στο Κόσοβο τη μεγαλύτερη μη στρατιωτική αποστολή, την EULEX, η οποία έχει ως στόχο τη συνδρομή και ενίσχυση των Αρχών του Κοσόβου στον τομέα του Κράτους Δικαίου.

Η  Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει εκ νέου, στην Έκθεση της για το Κόσοβο, για το έτος 2020, την ανάγκη εντατικοποίησης των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών στους τομείς του Κράτους Δικαίου, της Διοικητικής Μεταρρύθμισης καθώς και της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, ενώ εισηγείται εκ νέου τη λήψη απόφασης από το Συμβούλιο για την απελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων. Η άρση των δασμών ύψους 100% που είχε επιβάλει το Κόσσοβο στις εισαγωγές προϊόντων από τη Σερβία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, χαρακτηρίζεται από την Επιτροπή ως θετικό βήμα στον τομέα της εμπέδωσης  σχέσεων καλής γειτονίας.

Ειδικότερα, αναφορικά με το Διάλογο Βελιγραδίου-Πρίστινας, η Επιτροπή, στις Εκθέσεις της, τόσο για  τη Σερβία, όσο και για το Κόσοβο για το 2020, σημειώνει  θετικά την επανεκκίνησή του στις αρχές Ιουλίου 2020. Επισημαίνει όμως την ανάγκη εντατικοποίησης των προσπαθειών για την επίτευξη ουσιαστικής προόδου, με σκοπό τη σύναψη μιας περιεκτικής και νομικά δεσμευτικής Συμφωνίας, η οποία είναι κρίσιμης σημασίας για την Ευρωπαϊκή προοπτική αμφότερων Σερβίας και Κοσόβου.

Η Ελλάδα υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική του Κοσόβου τηρώντας εποικοδομητική στάση και συμβάλλοντας στην υιοθέτηση πρακτικών μέτρων προώθησης των σχέσεων με την Ε.Ε., αλλά και ενίσχυσης της πολιτικής και οικονομικής ανάπτυξης, επί τη βάσει της ουδέτερης προσέγγισης ως προς το καθεστώς του Κοσόβου. Παράλληλα, η Ελλάδα αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στην προώθηση του Κράτους Δικαίου και στην προστασία της πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς στην εν λόγω περιοχή. Τέλος, η χώρα μας στο πλαίσιο της εποικοδομητικής της στάσης, τάσσεται υπέρ της αποδοχής από πλευράς Συμβουλίου της ΕΕ της πρότασης της Επιτροπής για απελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων εισόδου στο χώρο Schengen για τους Κοσοβάρους.

* Η ονομασία αυτή τελεί υπό την επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και είναι σύμφωνη με την Απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών (ΣΑ ΗΕ) 1244/1999 και τη Γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου (ΔΔΧ) σχετικά με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου.

Τόσο τα Συμπεράσματα του Συμβουλίου(15.12/2015) όσο και η Έκθεση της Επιτροπής (10.11.2015) επισημαίνουν την ανάγκη αποφυγής βίας και παρεμπόδισης των εργασιών Κοινοβουλίου, όπως και την ανάγκη προώθησης μεταρρυθμίσεων για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων από τη ΣΣΣ. Παράλληλα επισημαίνεται η ανάγκη πλήρους προστασίας της πολιτικής και θρησκευτικής κληρονομιάς καθώς και εφαρμογής από τοΚόσοβο των συμφωνηθέντων στο πλαίσιο του διαλόγου Βελιγραδίου-Πρίστινας, Υπογραμμίζεται,επίσης, η ανάγκη εκπλήρωσης όλων των όρων για την απελευθέρωση των θεωρήσεων εισόδου.

Η Ελλάδα υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική του Κοσόβου τηρώντας εποικοδομητική στάση και συμβάλλοντας στην υιοθέτηση πρακτικών μέτρων προώθησης των σχέσεων με την ΕΕ, αλλά και ενίσχυσης της πολιτικής και οικονομικής ανάπτυξης, επί τη βάσει της ουδέτερης προσέγγισης ως προς το καθεστώς του Κοσόβου. Παράλληλα, δίνει έμφαση στην προώθηση του κράτους δικαίου και στην προστασία της πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς.

Σχετικοί σύνδεσμοι:
Ιστοσελίδα ΕΕ