Ανθρώπινα Δικαιώματα

Διεθνές Πλαίσιο Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Μετά την καταστροφική λαίλαπα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1939-1945), η τότε ακόμα εκκολαπτόμενη Διεθνής Συνεργασία για την Ειρήνη και την Ασφάλεια αποτυπώθηκε στην ίδρυση, στις 24 Οκτωβρίου 1945, του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και στην υπογραφή του Χάρτη του. Στο Προοίμιο του Χάρτη, καθώς και στο Άρθρο 1, γίνεται αναφορά στα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου. Δεν είναι επομένως τυχαίο ότι λίγα μόνο χρόνια μετά, συγκεκριμένα το 1948, υιοθετήθηκαν από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ δύο πολύ σημαντικά διεθνή κείμενα: η Οικουμενική Διακήρυξη Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και η Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας. Ειδικότερα:

Η Οικουμενική Διακήρυξη Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αποτελεί έως σήμερα ένα διεθνές κείμενο εξαιρετικά βαρύνουσας σημασίας, καθώς περιλαμβάνει σφαιρικά και πλήρως το σύνολο των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διασφαλίζει την προστασία τους. Αν και πρόκειται για κείμενο κατεξοχήν πολιτικής χροιάς (ήτοι μη νομικά δεσμευτικό), ωστόσο, η σχεδόν καθολική αποδοχή του από τη Διεθνή Κοινότητα το έχει καταστήσει βάση εκπόνησης και πηγή έμπνευσης των διεθνών συμβάσεων που ακολούθησαν και που σχετίζονται με την προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα:

Το 1965 υιοθετήθηκε η Σύμβαση για την Κατάργηση των Φυλετικών Διακρίσεων (Convention on the Elimination of Racial Discrimination). Η εν λόγω Σύμβαση καθορίζει τα μέτρα που οφείλουν να λάβουν τα κράτη που την έχουν κυρώσει, ώστε να εξαλειφθούν οι φυλετικές διακρίσεις. Η Ελλάδα την κύρωσε το 1970.

Το 1966 υιοθετήθηκαν τα δύο κύρια εφαρμοστικά εργαλεία της Οικουμενικής Διακήρυξης, δηλαδή το Διεθνές Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα (International Covenant on Civil and Political Rights) και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights), τα οποία τέθηκαν σε ισχύ δέκα έτη αργότερα (1976). Η Ελλάδα κύρωσε το πρώτο Σύμφωνο το 1997 και το δεύτερο το 1985.

Το 1979 υιοθετήθηκε η Σύμβαση για την Εξάλειψη κάθε είδους διακρίσεων κατά των Γυναικών (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women-) η οποία κυρώθηκε το 1983 από την Ελλάδα.

Το 1984 υιοθετήθηκε η Σύμβαση κατά των βασανιστηρίων και κάθε μορφής σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης (Convention Against Torture and Other Cruel, Inhuman and Degrading Treatment-) η οποία κυρώθηκε το 1998 από την Ελλάδα.

Το 1989 υιοθετήθηκε η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Convention on the Rights of Child). Η Σύμβαση έχει την υποστήριξη 196 χωρών που αποτελεί αριθμό ρεκόρ για τέτοιου είδους διεθνή νομικά δεσμευτικά κείμενα. Η Ελλάδα την κύρωσε το 1993.

Το 2006 υιοθετήθηκε η Σύμβαση για την Προστασία όλων των Προσώπων από τις Αναγκαστικές Εξαφανίσεις (Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance). Η Ελλάδα την κύρωσε το 2015.

Το 2006 υιοθετήθηκε η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (Convention on the Rights of Persons with Disabilities) η οποία κυρώθηκε το 2012 από την Ελλάδα.

Επίσης, σε επίπεδο ευρωπαϊκής ηπείρου, έχουν υιοθετηθεί τα κάτωθι σημαντικά κείμενα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων:
-Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (European Convention on Human Rights), η οποία υιοθετήθηκε το 1950 στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης και την εφαρμογή της διασφαλίζει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο Στρασβούργο.
-Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Charter of Fundamental Rights of the European Union), ο οποίος υιοθετήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας, το 2000, και αποτελεί το κεντρικό, νομικά δεσμευτικό κείμενο που αφορά στην προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και πολιτικών ελευθεριών των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εξελίξεις στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις σχέσεις της με τρίτες χώρες και ενσωματώνει πλέον τη διάσταση αυτή στις διμερείς της εξωτερικές σχέσεις.

Εσωτερική πολιτική

Σε επίπεδο εθνικής πολιτικής, πέραν των ανωτέρω, η Ελλάδα έχει προβεί στην εκπόνηση και υιοθέτηση των κάτωθι Σχεδίων Δράσης/κειμένων Εθνικής Στρατηγικής επί σειράς εξειδικευμένων τομέων που άπτονται της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων:

• Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία για την περίοδο 2021-2027.
• Εθνική Στρατηγική για την Κοινωνική Ένταξη και Μείωση της Φτώχειας για την περίοδο 2021-2027.
• .Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
• Εθνική Στρατηγική και Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη των Ρομά για την περίοδο 2021-2030.
• Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την προστασία των Παιδιών από σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση για την περίοδο 2022-2027.
• Υπό εκπόνηση βρίσκεται, επίσης, η κατάρτιση Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την καταπολέμηση του Αντισημιτισμού.
• Από πλευράς του, το Υπουργείο Εξωτερικών έχει αναλάβει τον συντονισμό για την κατάρτιση και παρακολούθηση εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τις Γυναίκες, την Ειρήνη και την Ασφάλεια, προς εφαρμογή της Ατζέντας του Συμβουλίου Ασφαλείας για τις Γυναίκες, την Ειρήνη και την Ασφάλεια (Απόφαση ΣΑΗΕ 1325/2000 και επόμενες) και των σχετικών εφαρμοστικών θεσμικών πλαισίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Η διάρκειά του αφορά την περίοδο 2023-2028.

Επίσης, όσον αφορά την ενασχόληση με τα θέματα προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε διεθνές επίπεδο, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά, μεταξύ άλλων, στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στην Τρίτη Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης ΟΗΕ. Ειδικότερα:

Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Συστήθηκε το 2006 με Απόφαση της Γενικής Συνέλευσης ΟΗΕ και αντικατέστησε την μέχρι τότε Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Εδρεύει στη Γενεύη και αποτελεί επικουρικό όργανο της Γενικής Συνέλευσης ΟΗΕ. Συνιστά το κεντρικό βήμα διαλόγου και συνεργασίας της Διεθνούς Κοινότητας και του ΟΗΕ επί θεμάτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το οποίο συνεδριάζει τακτικά τρεις φορές το χρόνο (Μάρτιο, Ιούνιο και Σεπτέμβριο), ενώ έχει τη δυνατότητα σύγκλησης και εκτάκτων συνόδων. Απαρτίζεται από 47 χώρες-μέλη, οι οποίες εκλέγονται για τριετή θητεία. Η Ελλάδα έχει υποβάλει υποψηφιότητα για εκλογή ως μέλος του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την περίοδο 2028-2030, γεγονός ενδεικτικό της σημασίας που αποδίδει στα θέματα αυτά και στην ανάγκη διεθνούς συνεργασίας με γνώμονα την αποτελεσματικότερη διαφύλαξη του Διεθνούς Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η χώρα μας αναπτύσσει σειρά πρωτοβουλιών μέσω της εκπόνησης Ψηφισμάτων (όπως π.χ. το Ψήφισμα για την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσω του Αθλητισμού και του Ολυμπιακού Ιδεώδους, το Ψήφισμα για το Δικαίωμα στην Εργασία, το Ψήφισμα για τις επιπτώσεις της Νευροτεχνολογίας στα ανθρώπινα δικαιώματα), καθώς και της διοργάνωσης εκδηλώσεων στο περιθώριο των συνόδων του Συμβουλίου στη Γενεύη. Συνεργάζεται δε εποικοδομητικά και αποτελεσματικά με όλους τους εταίρους για την προώθηση θεμάτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων κοινού ενδιαφέροντος.

Τρίτη Επιτροπή Γενικής Συνέλευσης Ηνωμένων Εθνών

Η Ελλάδα έχει ενεργό συμμετοχή στην Τρίτη Επιτροπή στη Νέα Υόρκη και πρωτοστατεί στην εκπόνηση και υιοθέτηση του Ψηφίσματος για την προστασία των Δημοσιογράφων και το ζήτημα της Ατιμωρησίας σε διεθνές επίπεδο. Το Ψήφισμα αυτό υπεβλήθη για πρώτη φορά το 2013 και, μεταξύ άλλων, ανακήρυσσε τη 2α Νοεμβρίου ως «Παγκόσμια Ημέρα για την Καταπολέμηση της Ατιμωρησίας για Εγκλήματα κατά Δημοσιογράφων». Συναφές Ψήφισμα υιοθετείται και σε επίπεδο Γενεύης. Παράλληλα, η Ελλάδα συμμετέχει στις «Ομάδες Φίλων για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων» που έχουν συγκροτηθεί στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης (Νέα Υόρκη), του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Γενεύη), της UNESCO (Παρίσι) και του ΟΑΣΕ (Βιέννη).

Πέραν του ανωτέρω πλαισίου (σε επίπεδο ΟΗΕ), η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά και σε άλλες, διακρατικές πλατφόρμες συνεργασίας, όπως στη «Συμμαχία για την Ελευθερία του Τύπου» και στη «Συμμαχία για την Θρησκευτική Ελευθερία ή Πίστη», οι οποίες προάγουν θεματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Το Συμβούλιο της Ευρώπης (Council of Europe)

Εδρεύει στο Στρασβούργο, στη Γαλλία. Αποτελεί τον παλαιότερο ευρωπαϊκό πολιτικό οργανισμό. Ιδρύθηκε με τη Συνθήκη του Λονδίνου (5.5.1949) και η λειτουργία του εδράζεται επί τριών πυλώνων: Δημοκρατία, Κράτος Δικαίου και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Σκοπός του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΣτΕ) είναι «η επίτευξη στενότερης ενότητας μεταξύ των μελών του, ώστε να διαφυλαχθούν και να προωθηθούν τα κοινά ιδεώδη και οι αρχές και να ευνοηθεί η οικονομική πρόοδός τους». Ιδρυτικά κράτη του Οργανισμού είναι τα εξής: Δανία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Νορβηγία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Βέλγιο, Ιταλία. Σήμερα αριθμεί 46 μέλη, ενώ καθεστώς παρατηρητή έχει παραχωρηθεί στην Αγία Έδρα, τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία, τον Καναδά και το Μεξικό. Το Ισραήλ, ο Καναδάς και το Μεξικό παρίστανται ως παρατηρητές στις εργασίες της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου.

Κορυφαίο νομικό κείμενο του ΣτΕ είναι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου/ΕΣΔΑ (European Convention of Human Rights), την οποία συνυπογράφουν τα μέλη του (μεταξύ αυτών, τα 27 κ-μ της Ε.Ε. και το Ηνωμένο Βασίλειο). Η σημασία της ακόμα και σήμερα παραμένει ισχυρή και αποτελεί μέτρο σύγκρισης στον τομέα νομικής κατοχύρωσης και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου/ΕΔΔΑ ελέγχει την εφαρμογή των προνοιών της ΕΣΔΑ από τα μέλη του μέσω της ενασχόλησής του με ατομικές ή διακρατικές προσφυγές. Το ΕΔΔΑ αποτελεί σημαντικό θεσμό που έχει προσδώσει στο ΣτΕ εξέχοντα ρόλο ως Οργανισμό προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ο οποίος αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω, όταν πραγματοποιηθεί η προσχώρηση της Ε.Ε. στην ΕΣΔΑ.

Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου-Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Αναμφίβολα, η πλέον σημαντική συνεισφορά του ΣτΕ στον τομέα της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η οποία υιοθετήθηκε το 1950 και τέθηκε σε ισχύ το 1953. Η Ελλάδα την επικύρωσε το 1974. Η Σύμβαση κατοχυρώνει σειρά ανθρωπίνων δικαιωμάτων που τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να εγγυώνται σε όλα τα πρόσωπα υπό τη δικαιοδοσία τους.

Το ΕΔΔΑ, επιφορτισμένο με την διασφάλιση του σεβασμού των υποχρεώσεων των κρατών μελών που απορρέουν από την Σύμβαση, είναι ο σημαντικότερος σε διεθνές επίπεδο, λόγω της νομολογίας του, δικαστικός μηχανισμός προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που δίνει τη δυνατότητα τόσο διακρατικής όσο και ατομικής προσφυγής, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Η Επιτροπή Υπουργών (το ανώτατο αποφασιστικό όργανο του ΣτΕ) εποπτεύει την εφαρμογή και εκτέλεση των αποφάσεων του ΕΔΔΑ από τα κράτη μέλη.

Οι σχέσεις και η συνεργασία της Ελλάδας με το Συμβούλιο της Ευρώπης

Η Ελλάδα έγινε μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 9 Αυγούστου 1949, τρεις μόλις μήνες μετά την ίδρυσή του. Η συνεργασία ΣτΕ-Ελλάδας είναι στενή και παραγωγική, καθώς συχνές είναι οι εκατέρωθεν επισκέψεις υψηλού επιπέδου. Στις 9-10 Φεβρουαρίου 2026, ο Γενικός Γραμματέας του ΣτΕ κ. Alain Berset πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια της οποίας έγινε δεκτός από τον Πρωθυπουργό κ. Κ. Μητσοτάκη και τον τότε Πρόεδρο του Ελληνικού Κοινοβουλίου κ. Κ. Τασούλα, ενώ συναντήθηκε με τον Υπουργό Εξωτερικών κ. Γ. Γεραπετρίτη και με μέλη της ελληνικής κοινοβουλευτικής αντιπροσωπείας του ΣτΕ..

Η Ελληνική Αντιπροσωπεία στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση/ΚΣΣΕ, με επικεφαλής τη Βουλευτή κα Ντόρα Μπακογιάννη, αποτελείται από επτά τακτικά και έξι αναπληρωματικά μέλη. Στη θέση της Γενικής Γραμματέως της ΚΣΣΕ εξελέγη, τον Ιανουάριο 2021, για πενταετή θητεία, η κα Δ. Χατζηβασιλείου-Τσοβίλη, ούσα η πρώτη γυναίκα στην ιστορία του ΣτΕ που έχει αναλάβει τη θέση αυτή. Επανεξελέγη, για δεύτερη, στη σειρά, πενταετή θητεία, για το διάστημα Μάρτιος 2026-Φεβρουάριος 2030.

Στο Κογκρέσο Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών μετέχουν επτά Έλληνες εκπρόσωποι και ισάριθμοι αναπληρωματικοί.

Ελλάδα και Προστασία Δικαιώματος Ελευθερίας Θρησκείας ή Πίστης.

Η ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας προστατεύεται από το άρθρο 9 της της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), ενώ η Οικουμενική Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (1948), στο άρθρο 18, αναγνωρίζει επίσης το δικαίωμα στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. Το δικαίωμα αυτό αναλύεται στην ελευθερία επιλογής θρησκείας και στην ελευθερία λατρείας χωρίς παρεμβολές (από το κράτος ή από ιδιώτες). Το δικαίωμα κατοχυρώνεται και στο άρθρο 13 του Ελληνικού Συντάγματος.

Η Ελλάδα σέβεται, προστατεύει και προωθεί πλήρως το αναφαίρετο δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας ή της πίστης, όχι μόνο σε εθνικό, αλλά και σε διεθνές επίπεδο, μέσω της ενεργού συμμετοχής της χώρας μας στην Τρίτη Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στο Συμβούλιο της Ευρώπης και στην ΕΕ.

Περαιτέρω, οι Αρχές του Στρασβούργου για τον Διαθρησκειακό Διάλογο εντός του Συμβουλίου της Ευρώπης (2022) και οι Κατευθυντήριες γραμμές του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα σε Πολιτισμικά Διαφορετικές Κοινωνίες (2016) τονίζουν, ότι η θρησκεία παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή πολλών ανθρώπων ως μέρος της ταυτότητάς τους ως πιστών και πολιτών και ότι η ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας είναι ένα από τα θεμέλια μιας «δημοκρατικής κοινωνίας», έννοια που συναντάται συχνά στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδουμε στο βασικό κείμενο της Ε.Ε. επί ζητήματος θρησκευτικών ελευθεριών, ήτοι τις «Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την προώθηση και την προστασία της ελευθερίας θρησκείας ή πεποιθήσεων» (2013).

Σειρά Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΣΑΔ) και Αποφάσεων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ (με κυριώτερη την Απόφαση 36/55 της 25ης Νοεμβρίου 1981) έχουν επικυρώσει, ενισχύσει και εδραιώσει το εν λόγω δικαίωμα. Στο πλαίσιο του ΣΑΔ, υφίσταται Ειδικός Εντολοδόχος Ειδικός Εισηγητής για τη θρησκευτική ελευθερία ή πίστη.

Συγκρατούνται ενδεικτικώς Σύσταση Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΚΣ ΣτΕ) υπ.αριθμ. 1957 σχετικά με τη «Βία κατά των Χριστιανών στη Μέση Ανατολή» (2011), Απόφαση 2036 (2015) της ΚΣ ΣτΕ περί «Αντιμετώπισης μη ανεκτικότητας και διακριτικής μεταχείρισης στην Ευρώπη με ιδιαίτερη εστίαση στους Χριστιανούς», η Απόφαση 2076 (2015) της ΚΣ ΣτΕ περί «Ελευθερία θρησκείας και συμβίωση σε μία δημοκρατική κοινωνία», την Απόφαση 1846 (2011) της ΚΣ ΣτΕ περί «καταπολέμησης όλων των μορφών διακριτικής μεταχείρισης βασισμένης στη θρησκεία», τη Σύσταση 1962 (2011) της ΚΣ ΣτΕ περί «θρησκευτικής διάστασης του διαπολιτισμικού διαλόγου», καθώς και την Απόφαση 1928 (2013) της ΚΣ ΣτΕ περί «διασφάλισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων σχετικά με τη θρησκεία και την πεποίθηση και την προστασία των θρησκευτικών κοινοτήτων από τη βία».

Η χώρα μας συμμετέχει στην πρωτοβουλία «Διεθνής Συμμαχία για τη Θρησκευτική Ελευθερία ή Ελευθερία Πίστης - «International Religious Freedom or Belief Alliance» (IRFBA), στόχος της οποίας είναι η προώθηση του σεβασμού και της προστασίας του ατομικού δικαιώματος θρησκευτικής ελευθερίας, παγκοσμίως.
Η Ελλάδα τάσσεται υπέρ της προώθησης της θετικής εκπαίδευσης σχετικά με τις θρησκείες, συμπεριλαμβανομένων των χριστιανικών μειονοτήτων, της υποστήριξης πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στην προώθηση της διαθρησκευτικής διάστασης του διαλόγου. Ταυτόχρονα, υποστηρίζουμε σθεναρά την Ευρωπαϊκή Ένωση στις προσπάθειές της να ενισχύσει την παρακολούθηση της κατάστασης των χριστιανικών και άλλων θρησκευτικών κοινοτήτων.

Περαιτέρω, ενθαρρύνουμε τον διαπολιτισμικό και διαθρησκευτικό διάλογο, ώστε να προωθηθεί ένα πνεύμα ένταξης και να δημιουργηθεί μια ανοιχτή ανταλλαγή απόψεων που θα επιτρέπει σε άτομα και ομάδες να συνυπάρξουν στην ποικιλομορφία των - συμπεριλαμβανομένης της διαφορετικότητας μέσα στις θρησκευτικές κοινότητες - και να προωθούν την έκφραση του πλουραλισμού και του αμοιβαίου σεβασμού που χαρακτηρίζουν μια δημοκρατική κοινωνία.