Περιβάλλον – Κλιματική Αλλαγή

Η ΕΕ, αντιλαμβανόμενη ότι η κλιματική αλλαγή, εκτός από τη μεγαλύτερη ίσως πρόκληση της εποχής, αποτελεί και σημαντική ευκαιρία για την οικοδόμηση ενός νέου οικονομικού μοντέλου, πρότεινε το μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας μέσω της υιοθέτησης της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (ΕΠΣ) (EU Green Deal, 12/2019). Η ΕΠΣ αποσκοπεί στον μετασχηματισμό της Ένωσης σε μια δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς ευημερούσα κοινωνία, με μια σύγχρονη, ανταγωνιστική και αποδοτική ως προς τη χρήση πόρων οικονομία, η οποία, ως προς τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, θα έχει καταστεί κλιματικά ουδέτερη έως το 2050. Η Ελλάδα αναγνωρίζει την ΕΠΣ ως τον οδικό χάρτη δράσεων, ο οποίος μπορεί να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο και στην πράσινη μετάβαση, κατευθύνοντας τις συλλογικές προσπάθειες της ΕΕ σε μια βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη.

Η Ελλάδα έχει θέσει το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής και της ασφάλειας μεταξύ των προτεραιοτήτων της θητείας της, ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την περίοδο 2025-26. Συμμετέχει, επίσης, ενεργά σε πολυμερείς συναντήσεις στο πλαίσιο των αρμοδίων διεθνών οργανισμών, καθώς και στην προσπάθεια για τη βελτίωση της παγκόσμιας περιβαλλοντικής διακυβέρνησης. Παράλληλα, ως μέλος της ΕΕ συνεργάζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη διαμόρφωση ενός προωθημένου πλαισίου για την προστασία του περιβάλλοντος.

Οι Περιβαλλοντικές Επιδόσεις της χώρας μας για τη δεκαετία 2009-2019 συνοψίζονται στην τελική Έκθεση των Περιβαλλοντικών Επιδόσεων (OECD – Environmental Performance Review – Greece), η οποία εκδόθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2020 από τον ΟΟΣΑ.Το πλήρες κείμενο της έκθεσης βρίσκεται εδώ. Πιο πρόσφατα στοιχεία μπορούν να αντληθούν στην ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΕΑ – European Environment Agency) εδώ.

ΘΕΜΑΤΑ:

Βιώσιμη Ανάπτυξη
Κλιματική Αλλαγή
Βιοποικιλότητα
Δράση για τους Ωκεανούς
Μεσόγειος – Σύμβαση Βαρκελώνης
Κυκλική Οικονομία
Δίκτυο Πράσινης Διπλωματίας της ΕΕ

Βιώσιμη Ανάπτυξη

Η υιοθέτηση της Agenda 2030 των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, καθώς και των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) από όλα τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ, τον Σεπτέμβριο του 2015,αποτελεί ορόσημο για τη διεθνή κοινότητα καθώς για πρώτη φορά τέθηκαν διεθνώς «οικουμενικοί» στόχοι, τους οποίους καλούνται να υλοποιήσουν όλες οι χώρες από κοινού, τόσο ανεπτυγμένες όσο και αναπτυσσόμενες. Στο πλαίσιο αυτό, η Agenda 2030 αποτελεί τον οδικό χάρτη της διεθνούς κοινότητας για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης έως το 2030, δηλαδή μίας οικονομικής ανάπτυξης που θα εγγυάται την κοινωνική ευημερία χωρίς αποκλεισμούς και την προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων, προς όφελος, όχι μόνο των σημερινών, αλλά και των μελλοντικών γενεών.

Υπό αυτό το πρίσμα, όλοι οι ΣΒΑ είναι μεταξύ τους αλληλένδετοι και, ως εκ τούτου, για την επίτευξή τους απαιτείται μία ολοκληρωμένη προσέγγιση όλων των τομέων πολιτικής. Για την Ελλάδα, οι ΣΒΑ παρέχουν μία σημαντική ευκαιρία προς ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, με ισορροπία μεταξύ των τριών πυλώνων (οικονομικός, κοινωνικός, περιβαλλοντικός). Η υλοποίησή τους, δε, υπερβαίνει τις δυνατότητες της Κυβέρνησης και των Υπουργείων, καθώς απαιτεί τη συνεργασία τουσυνόλου των κοινωνικών εταίρων, από τον ιδιωτικό τομέα και την τοπική αυτοδιοίκηση, έως την Ακαδημαϊκή κοινότητα, την κοινωνία των πολιτών και τις ΜΚΟ, οι οποίοι θα πρέπει να συμπράξουν για την επίτευξή τους. Η Ελλάδα εργάζεται για την προσαρμογή των ΣΒΑ στις εθνικές προτεραιότητες, πολιτικές και ανάγκες, τη συνοχή των τομεακών πολιτικών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη καθώς και τη διαμόρφωση μιας φιλόδοξης εθνικής Στρατηγικής για την εφαρμογή τους έως το 2030.

Κλιματική Αλλαγή

Η Κλιματική Αλλαγή αποτελεί παγκόσμια περιβαλλοντική και αναπτυξιακή πρόκληση, οι επιπτώσεις της οποίας επιδρούνσε όλους τους τομείς, όπως στους υδάτινους πόρους, την ενέργεια, την παραγωγή τροφίμων και στην ανθρώπινη υγεία. Προς αντιμετώπισή της, στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (Ρίο, 1992) υιοθετήθηκε η Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (United Nations Framework Convention on Climate Change – UNFCCC). Στη συνέχεια, το 1997 υιοθετήθηκε το Πρωτόκολλο του Κιότο, το οποίο εισήγαγε νομικά δεσμευτικούς στόχους μείωσης των εκπομπών για τις αναπτυγμένες μόνο χώρες.

Το 2015, στο Παρίσι, κατά την 21η Διάσκεψη των ΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (COP21), τα Μέρητης Σύμβασης-Πλαίσιο υιοθέτησαν μια νέα καθολική και νομικά δεσμευτική παγκόσμια συμφωνία για το κλίμα, τη «Συμφωνία των Παρισίων» (Paris Agreement). Αυτή η Συμφωνία, η οποία αποτελεί την πρώτη μείζονα πολυμερή συμφωνία του 21ου αιώνα, καθορίζει ένα παγκόσμιο σχέδιο δράσης με στόχο να περιοριστεί η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη σε επίπεδα πολύ χαμηλότερατων 2°C, ει δυνατόν στον 1,5°C, ώστε να αποφευχθούνοι επικίνδυνες κλιματικές μεταβολές.

Συμμετέχοντας ενεργά στις υπό εξέλιξη διεθνείς διαπραγματεύσεις για την κλιματική αλλαγή και στηρίζοντας τις προσπάθειες της ΕΕ να ηγηθεί του αγώνα για την αντιμετώπιση του φαινομένου, η Ελλάδα:

είναι από τις πρώτες χώρες που επικύρωσαν την Συμφωνία των Παρισίων (2015),
παραμένει προσηλωμένη στις δεσμεύσεις της Συμφωνίας,
υποστηρίζει την ταχεία υλοποίησή της από όλα τα Μέρη,
στηρίζει τους στόχους της ΕΕ για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030 και κατά 90% έως το 2040,σε σχέση με το 1990,και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050,
έχοντας πετύχει τους στόχους που είχε θέσει για το 2020, έχει ενσωματώσει τουςφιλόδοξους στόχους της ΕΕ στο εθνικό θεσμικό και στρατηγικό πλαίσιο,
έχει σημειώσει σημαντικά βήματα στην κλιματική προσαρμογή με την υιοθέτηση Εθνικής Στρατηγικής και τη θέσπιση Εθνικού Συμβουλίου προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, καθώς και την εκπόνηση Περιφερειακών Σχεδίων Προσαρμογής,
αναδεικνύει το θέμα της διασύνδεσης της κλιματικής αλλαγής με την ασφάλεια, ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (2025-2026).

Ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος, που ψηφίστηκε το 2022 (Ν.4936/2022/17.05.2022), προβλέπει, μεταξύ άλλων, μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% έως το 2030 και κατά 80% έως το 2040, σε σχέση με το 1990, με απώτερο στόχο την κλιματική ουδετερότητα το 2050. Βασική παράμετρο της προσπάθειας αυτής αποτελεί η οριστική παύση της λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2028.

Το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) αποτελεί έναν αναλυτικό οδικό χάρτη για την επίτευξη συγκριμένων Ενεργειακών και Κλιματικών Στόχων έως το έτος 2030. Το ΕΣΕΚ παρουσιάζει και αναλύει Προτεραιότητες και Μέτρα Πολιτικής σε ένα ευρύ φάσμα αναπτυξιακών και οικονομικών δραστηριοτήτων προς όφελος της ελληνικής κοινωνίας.

Αξίζει, επίσης, να αναφερθεί ότι, έχοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η Ελλάδα παρουσίασε το 2019 τη διεθνή πρωτοβουλία «Addressing climate change impacts on cultural and natural heritage», προτρέποντας την διεθνή κοινότητα να αναλάβει δράση. Στην ιστοσελίδα της πρωτοβουλίας έχουν αναρτηθεί πλείονα στοιχεία για την πρόοδό που έχει πραγματοποιηθεί προς την κατεύθυνση υλοποίησης της ελληνικής πρωτοβουλίας.

Βιοποικιλότητα

Η χώρα μας έχει μια μακρόχρονη πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος, με νομοθεσία από το 1930 για τη θέσπιση εθνικών δρυμών, είναι μια από τις πρώτες χώρες παγκοσμίως που υιοθέτησε το 1986 νόμο-πλαίσιο για την προστασία του περιβάλλοντος και οι αρχές της προστασίας του περιβάλλοντος ενσωματώνονται στο Σύνταγμά της. Η «Εθνική Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα 2014-2029» και το σχετικό «Πενταετές Πρόγραμμα Δράσης» θέτουν τρεις γενικούς στόχους στρατηγικής: την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας, την ανάδειξη της βιοποικιλότητας ως εθνικού φυσικού κεφαλαίου και την εντατικοποίηση της συμβολής της Ελλάδας στην παγκόσμια αποτροπή της απώλειας βιοποικιλότητας.

Παραμένοντας προσηλωμένη στην προστασία, τη διατήρηση και την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων της, η Ελλάδα διαθέτει 446 περιοχές στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παράλληλα, η χώρα μας υποστηρίζει ενεργά τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, καθώς και το Παγκόσμιο Πλαίσιο για την Βιοποικιλότητα για τη μετά το 2020 περίοδο (Kunming–Montreal Global Biodiversity Framework), συμπεριλαμβανομένου του παγκόσμιου στόχου “30 by 30”, δηλαδή του στόχου για την προστασία τουλάχιστον του 30% των χερσαίων εδαφών και του 30% των θαλασσών σε παγκόσμιο επίπεδο έως το 2030.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα δημιουργείδύο νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα, στο Ιόνιο και στο Νότιο Αιγαίο (Νότιες Κυκλάδες), με στόχο την ενίσχυση της προστασίας της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και τη διατήρηση και αποκατάσταση κρίσιμων οικοτόπων. Με τα νέα Θαλάσσια Πάρκα επιτυγχάνεται ο εθνικός στόχος 30by30 πολύ πριν το 2030 και παράλληλα η αποτελεσματικότερη προστασία της Μεσογείου.

Δράση για τους Ωκεανούς

Η προστασία των ωκεανών και των θαλασσών αποτελεί κεντρική προτεραιότητα της περιβαλλοντικής δράσης της Ελλάδας, ως χώρας με εκτεταμένη ακτογραμμή, ισχυρή ναυτική παράδοση και ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη βιώσιμη διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η χώρα υποστηρίζει την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, την αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης, την προώθηση της βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και έχει ήδη λάβει δραστικά και στοχευμένα μέτρα προς αυτήν την κατεύθυνση.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα διοργάνωσε στις 16-17 Απριλίου 2024 στην Αθήνα την 9η Διεθνή Διάσκεψη «Our Ocean Conference» (OOC-9),στοχεύοντας στην αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων που προκύπτουν από την ισορροπία μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και προστασίας του περιβάλλοντος. Το Συνέδριο ολοκλήρωσε τις εργασίες του με 471 νέες δεσμεύσεις ύψους τουλάχιστον 11,35 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα ανακοίνωσε 21 νέες φιλόδοξες δεσμεύσεις, ύψους 780 εκατομμυρίων ευρώ, που αφορούν στους έξι τομείς δράσης του OOC. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια των εργασιών του, διοργανώθηκε από την Ελλάδα μια ειδική συνεδρία αφιερωμένη στη Μεσόγειο. Οι σχετικές δεσμεύσεις κατανέμονται σε τομείς, όπως η κλιματική αλλαγή, η βιώσιμη αλιεία, η γαλάζια οικονομία, οι θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές, η θαλάσσια ασφάλεια και η ρύπανση.Μεταξύ των προτεραιοτήτων της Ελλάδαςήταν η ανάδειξη και άλλων σημαντικών ζητημάτων, όπως ο βιώσιμος τουρισμός, η αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά και μικροπλαστικά, η πράσινη ναυτιλία και η πράσινη μετάβαση της Μεσογείου.

Παράλληλα, η Ελλάδα είναι σταθερά προσηλωμένη στον σεβασμό του ΔιεθνούςΔικαίου και στην εφαρμογή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ενώ η Θαλάσσια Ασφάλεια έχει συμπεριληφθεί μεταξύ των προτεραιοτήτων της θητείας της Ελλάδας ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την περίοδο 2025-26.

Επιπλέον, η Ελλάδα έχει επικυρώσει τη «Συμφωνία στο πλαίσιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας σχετικά με τη διατήρηση και τη βιώσιμη χρήση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας» (BBNJ Agreement), υποστηρίζει την έκκληση για προληπτική παύση των εξορύξεων στα βαθέα ύδατα της θάλασσας (deep sea mining) και συμμετέχει στον εθελοντικό συνασπισμό χωρών «Πρωτοπόροι των Ωκεανών» (Ocean Pioneers Coalition).

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στα πρώτα κράτη που υπέγραψαν την ιδρυτική συνθήκη του Διακυβερνητικού Οργανισμού «Mercator», ενισχύοντας τη συμμετοχή της σε πρωτοβουλίες που συνδέουν την επιστημονική γνώση, την ψηφιακή τεχνολογία και τη διεθνή διακυβέρνηση των ωκεανών. Ο Οργανισμός θα παρέχει δεδομένα, αναλύσεις και προγνώσεις για το θαλάσσιο περιβάλλον, το κλίμα και τη ναυτιλία, με κεντρικό εργαλείο το «Ψηφιακό Δίδυμο των Ωκεανών», μια δυναμική ψηφιακή αναπαράσταση των θαλασσών πουθα ενημερώνεται σε πραγματικό χρόνο και θα υποστηρίζει την ανάλυση κρίσιμων φαινομένων, όπως η κλιματική αλλαγή, η θαλάσσια ρύπανση και οι μεταβολές του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Επιπροσθέτως, η Ελλάδα έχει κυρώσει και εφαρμόζει τη Διεθνή Σύμβαση για την Πρόληψη της Ρύπανσης από πλοία (MARPOL), στο Παράρτημα V της οποίας περιλαμβάνεται η πλήρης απαγόρευση της απόρριψης στη θάλασσα πλαστικών από τη συνήθη λειτουργία των πλοίων.

Η Ελλάδα πρωτοστάτησε στην υιοθέτηση (Ιούνιος 2025) του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τους Ωκεανούς, μια πρωτοβουλία που συγκεντρώνει τις πολιτικές της ΕΕ για τους ωκεανούς σε ένα ενιαίο, συνεκτικό πλαίσιο για την καλύτερη προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος, την προώθηση μιας βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας και την υποστήριξη της ευημερίας των παράκτιων και νησιωτικών κοινοτήτων. Το Σύμφωνο στοχεύει στην υιοθέτηση μιας ολιστικής προσέγγισης, προωθώντας τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, των περιφερειών και των ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων των αλιέων, άλλων επαγγελματιών της γαλάζιας οικονομίας, των επενδυτών, των επιστημόνων και της κοινωνίας των πολιτών, καθορίζοντας μια σειρά από σημαντικές δράσεις για τα επόμενα χρόνια.

Μεσόγειος –Σύμβαση Βαρκελώνης

Η Ελλάδα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην προστασία της Μεσογείου, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση των πολυδιάστατων περιφερειακών προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής, της μείωσης της βιοποικιλότητας, καθώς και της χερσαίας και θαλάσσιας ρύπανσης. Ως ιδρυτικό μέλος της Σύμβασης της Βαρκελώνης/Μεσογειακού Σχεδίου Δράσης (UNEP-MAP) για την προστασία της Μεσογείου συμμετέχει ενεργά στην προσπάθεια για την προστασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη της Μεσογείου, προωθώντας εμπράκτως την περιφερειακή συνεργασία. Επιπλέον, στηρίζει τον διάλογο μεταξύ των μεσογειακών χωρών για την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής.

Επιπλέον, η Ελλάδα, μαζί με άλλες χώρες και το UNEP-MAP, συμμετέχει στη γαλλική πρωτοβουλία PAMEx–Plan of Action for a Model Mediterranean Sea (Σχέδιο Δράσης για μια υποδειγματική Μεσόγειο θάλασσα), η οποία στοχεύει στην προστασία της Μεσογείου, καθώς και στην επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή έως το 2030. Κατά την περίοδο 2024-2025 ασκούσε την Προεδρία της Πρωτοβουλίας.

Κυκλική Οικονομία

Η κυκλική οικονομία έχει ενταχθεί στην αναπτυξιακή εθνική στρατηγική και, στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα επιδιώκει να μειώσει σημαντικά, εντός των επόμενων ετών, τα πλαστικά απορρίμματα που καταλήγουν στο θαλάσσιο περιβάλλον, τα μικροπλαστικά και τα πλαστικά μιας χρήσης.

Δίκτυο Πράσινης Διπλωματίας της ΕΕ

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνεκλήθη στη Θεσσαλονίκη το 2003 συμφωνήθηκε να προωθηθεί η ένταξη του περιβάλλοντος στις εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ με τη δημιουργία ενός άτυπου δικτύου αρμοδίων στελεχών των Υπουργείων Εξωτερικών των Κρατών Μελών, του «Δικτύου Πράσινης Διπλωματίας» (Green Diplomacy Network). Η πρώτη συνάντηση του Δικτύου πραγματοποιήθηκε κατά την Ελληνική Προεδρία στις 25.06.2003 στην Αθήνα και από το 2012 λειτουργεί πλέον στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης της ΕΕ (ΕΥΕΔ).

Το Δίκτυο Πράσινης Διπλωματίας προωθεί τη συντονισμένη δράση της εκτεταμένης διπλωματικής εκπροσώπησης της ΕΕ και των κρατών-μελών της προς επίτευξη των διεθνών στόχων τους για το περιβάλλον και κυρίως για την κλιματική αλλαγή. Επίσης, διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών, απόψεων και βέλτιστων πρακτικών για τα περιβαλλοντικά θέματα και την κλιματική διπλωματία μεταξύ των Υπουργείων Εξωτερικών των κρατών μελών και της ΕΥΕΔ καθώς και το διάλογο σχετικά με την ενσωμάτωση των θεμάτων αυτών στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική.

H διεθνής κοινότητα ξεκίνησε την προσπάθεια της προστασίας του περιβάλλοντος από τη δεκαετία του 1970. H αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων, οι οποίες ανακύπτουν όλο και πιο έντονα τα τελευταία χρόνια, έχει αποκτήσει σημαντικές διεθνείς διαστάσεις λόγω της πολυπλοκότητας, αλληλεξάρτησης, του διασυνοριακού και του πλανητικού χαρακτήρα τους. H Βιώσιμη Ανάπτυξη, η αντιμετώπιση της Κλιματικής Αλλαγής, η προστασία της Βιοποικιλότητας και της Στιβάδας του Όζοντος, η καταπολέμηση της Ερημοποίησης, η αντιμετώπιση της Ρύπανσης του Περιβάλλοντος και η Διαχείριση των Υδάτων αποτελούν σημαντικά περιβαλλοντικά θέματα που απασχολούν τη διεθνή κοινότητα, καθώς έχουν κοινωνικοοικονομικές διαστάσεις. Ορισμένα δε, όπως η κλιματική αλλαγή και η διαχείριση των υδάτων, έχουν προεκτάσεις και στον τομέα της διεθνούς ασφάλειας. Η ΕΕ, αντιλαμβανόμενη ότι η κλιματική αλλαγή, εκτός από τη μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής, αποτελεί και σημαντική ευκαιρία για την οικοδόμηση ενός νέου οικονομικού μοντέλου, πρότεινε το μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας μέσω της υιοθέτησης της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (ΕΠΣ) (EU Green Deal, 12/2019). Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία συνιστά την αναπτυξιακή πολιτική της ΕΕ, η οποία στοχεύει στον μετασχηματισμό της Ένωσης σε μια δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς ευημερούσα κοινωνία, με μια οικονομία σύγχρονη, ανταγωνιστική και αποδοτική ως προς τη χρήση πόρων, στην οποία έως το 2050 οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θα έχουν καταστεί κλιματικά ουδέτερες.

Η Ελλάδα αναγνωρίζει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (ΕΠΣ) ως τον οδικό χάρτη δράσεων, ο οποίος μπορεί να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο και στην πράσινη μετάβαση, κατευθύνοντας τις συλλογικές προσπάθειες της ΕΕ σε μια βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη. Στο πλαίσιο αυτό η χώρα μας, υιοθετώντας πολιτικές και στόχους που καλύπτουν όλους τους τομείς της οικονομίας, έχει θέσει την πράσινη μετάβαση στο επίκεντρο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η Ελλάδα έχει θέσει το ζήτημα της Κλιματικής Αλλαγής και της Ασφάλειας μεταξύ των προτεραιοτήτων της υποψηφιότητάς της, ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την περίοδο 2025-26.

Οι Περιβαλλοντικές Επιδόσεις της Ελλάδας για την δεκαετία 2009-2019 συνοψίζονται στην τελική Έκθεση των Περιβαλλοντικών Επιδόσεων της Ελλάδας (OECD – Environmental Performance Review – Greece), η οποία εκδόθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2020 από τον ΟΟΣΑ.

Το πλήρες κείμενο της έκθεσης βρίσκεται εδώ:
https://www.oecd-ilibrary.org/environment/oecd-environmental-performance-reviews-greece-2020_cec20289-en.

ΘΕΜΑΤΑ:
•   Βιώσιμη Ανάπτυξη
•   Κλιματική Αλλαγή
•   Βιοποικιλότητα
•   Σύμβαση της Βαρκελώνης
•   Κυκλική Οικονομία
•   Δίκτυο Πράσινης Διπλωματίας της ΕΕ
•   Διεθνής Διάσκεψη για τους Ωκεανούς (Our Ocean Conference)

Βιώσιμη Ανάπτυξη

Στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, η Βιώσιμη Ανάπτυξη αποτελεί ένα ιδιαίτερης σημασίας θέμα που ενσωματώνει τρεις διαστάσεις: Την περιβαλλοντική, την κοινωνική και την οικονομική. Οι 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) που περιλαμβάνει η Ατζέντα 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη των Η.Ε., είναι καθολικοί, αφορούν όλες τις χώρες και στοχεύουν κυρίως στον τερματισμό της φτώχειας, της πείνας και της ανισότητας, την ανάληψη δράσης για την κλιματική αλλαγή και το περιβάλλον, τη βελτίωση της πρόσβασης σε υγεία και εκπαίδευση, ενώ για την επίτευξή τους απαιτείται οικοδόμηση ισχυρών θεσμών και συνεργασιών.

Η Ελλάδα εργάζεται για την προσαρμογή των ΣΒΑ στις εθνικές προτεραιότητες, πολιτικές και ανάγκες, τη συνοχή των τομεακών πολιτικών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη καθώς και τη διαμόρφωση μιας νέας, πιο φιλόδοξης εθνικής Στρατηγικής για την εφαρμογή τους έως το 2030.

Κλιματική Αλλαγή

Η Κλιματική Αλλαγή αποτελεί παγκόσμια περιβαλλοντική και αναπτυξιακή πρόκληση, οι επιδράσεις της οποίας έχουν επιπτώσεις σε όλους τους τομείς, όπως στους υδάτινους πόρους, την ενέργεια, την παραγωγή τροφίμων και στην ανθρώπινη υγεία. Προς αντιμετώπισή της, στη Διάσκεψη των Η.Ε. για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (Ρίο, 1992) υιοθετήθηκε η Σύμβαση-Πλαίσιο των Η.Ε. για την Κλιματική Αλλαγή (United Nations Framework Convention on Climate Change – UNFCCC). Στη συνέχεια, το 1997 υιοθετήθηκε το Πρωτόκολλο του Κιότο, το οποίο εισήγαγε νομικά δεσμευτικούς στόχους μείωσης των εκπομπών για τις αναπτυγμένες μόνο χώρες.

Το 2015 στο Παρίσι, κατά την 21η Διάσκεψη των Η.Ε. για την Κλιματική Αλλαγή (COP21), τα Mέλη της Σύμβασης-Πλαίσιο υιοθέτησαν μια νέα καθολική και νομικά δεσμευτική παγκόσμια συμφωνία για το κλίμα, τη «Συμφωνία των Παρισίων». Αυτή η συμφωνία, η οποία αποτελεί την πρώτη μείζονα πολυμερή συμφωνία του 21ου αιώνα, καθορίζει ένα παγκόσμιο σχέδιο δράσης με στόχο να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη σε επίπεδα πολύ μικρότερα από τους 2 °C, ει δυνατόν 1,5°C, ώστε να αποφευχθούν οι επικίνδυνες κλιματικές αλλαγές.

Συμμετέχοντας ενεργά στις υπό εξέλιξη διεθνείς διαπραγματεύσεις για την κλιματική αλλαγή και στηρίζοντας τις προσπάθειες της Ε.Ε. να ηγηθεί του αγώνα για την αντιμετώπιση του φαινομένου, η Ελλάδα:
• είναι από τις πρώτες χώρες που επικύρωσαν την Συμφωνία των Παρισίων (2015),
• παραμένει προσηλωμένη στις δεσμεύσεις της,
• υποστηρίζει την ταχεία υλοποίησή της από όλα τα κράτη,
• επέτυχε τους στόχους μετριασμού των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που είχαν τεθεί για το 2020,
• υποστηρίζει τον φιλόδοξο δεσμευτικό στόχο μετριασμού των εκπομπών της ΕΕ κατά τουλάχιστον 55% για το 2030,
• τάσσεται υπέρ του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας της ΕΕ έως το 2050,
• έχει σημειώσει σημαντικά βήματα στην κλιματική προσαρμογή με την υιοθέτηση Εθνικής Στρατηγικής και τη θέσπιση Εθνικού Συμβουλίου προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, καθώς και την εκπόνηση Περιφερειακών Σχεδίων Προσαρμογής,
• έχει δεσμευτεί για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% ως το 2030 σε σχέση με το 1990.

Ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος, που ψηφίστηκε το 2022 (Ν.4936/2022/17.05.2022), προβλέπει, μεταξύ άλλων, μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% έως το 2030 και κατά 80% έως το 2040, σε σχέση με το 1990, με απώτερο στόχο την κλιματική ουδετερότητα το 2050.

Το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για τα θέματα του Κλίματος και της Ενέργειας (ΕΣΕΚ) αποτελεί έναν αναλυτικό οδικό χάρτη για την επίτευξη συγκριμένων Ενεργειακών και Κλιματικών Στόχων έως το έτος 2030. Το ΕΣΕΚ παρουσιάζει και αναλύει Προτεραιότητες και Μέτρα Πολιτικής σε ένα ευρύ φάσμα αναπτυξιακών και οικονομικών δραστηριοτήτων προς όφελος της Ελληνικής κοινωνίας.

Η Ελλάδα, επιθυμώντας να συνεισφέρει στην επίτευξη των στόχων του Climate Action Summit που συγκάλεσε ο Γ.Γ. των Ηνωμένων Εθνών (Νέα Υόρκη, 25.09.2019), προώθησε από κοινού με την UNESCO και τον Διεθνή Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO) πρόταση με τίτλο «Addressing climate change impacts on cultural and natural heritage», η οποία περιλαμβάνει τα Συμπεράσματα του επιστημονικού σκέλους της Διεθνούς Διάσκεψης για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην πολιτιστική κληρονομιά που διοργανώθηκε με ιδιαίτερη επιτυχία στην Αθήνα (Ζάππειο Μέγαρο, 21-22 Ιουνίου 2019).

Σε συνέχεια της διεθνούς πρωτοβουλίας της, η Ελλάδα συνέστησε μια επιτροπή -Ευέλικτο Μηχανισμό (Flexible Mechanism)- με σκοπό την παρακολούθηση της προόδου υλοποίησης της πρότασης, σύμφωνα με τις δράσεις που αυτή περιλαμβάνει στους τομείς της επιστημονικής έρευνας, της διοίκησης/διαχείρισης και της εκπαίδευσης, σε συνεργασία με τις χώρες και τους διεθνείς Οργανισμούς που την στηρίζουν. Επιπλέον, η Ελλάδα συνέστησε συντονιστικό όργανο σε εθνικό επίπεδο (Coordination Unit) για την υλοποίηση των δράσεων.

Στην ιστοσελίδα της πρωτοβουλίας έχουν αναρτηθεί πλείονα στοιχεία για την πρόοδό που έχει πραγματοποιηθεί προς την κατεύθυνση υλοποίησης της ελληνικής πρωτοβουλίας.

Τέλος, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά σε πολυμερείς συναντήσεις στο πλαίσιο των αρμοδίων διεθνών οργανισμών, καθώς και στην προσπάθεια για τη βελτίωση της παγκόσμιας περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, ενώ παράλληλα ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεργάζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη διαμόρφωση ενός προωθημένου πλαισίου για την προστασία του περιβάλλοντος.

Βιοποικιλότητα

Η Ελλάδα, λόγω της μεγάλης ποικιλίας κλιματολογικών και γεωμορφολογικών συνθηκών, διαθέτει ένα από τα υψηλότερα επίπεδα βιοποικιλότητας στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο, με πολύ υψηλό βαθμό ενδημισμού, καθώς και ένα σχεδόν αναλλοίωτο φυσικό περιβάλλον που χαρακτηρίζει μεγάλα τμήματά της. Για το λόγο αυτό, κύριο μέλημά της είναι η ανάσχεση των απωλειών της βιοποικιλότητας και η προστασία και αποκατάσταση των ευαίσθητων βιοτόπων και των υψηλής αξίας οικοσυστημάτων.

Η χώρα μας έχει μια μακρόχρονη πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος, με νομοθεσία από το 1930 για την θέσπιση εθνικών δρυμών, είναι μια από τις πρώτες χώρες παγκοσμίως που υιοθέτησε το 1986 νόμο-πλαίσιο για την προστασία του περιβάλλοντος, ενώ οι αρχές της προστασίας του περιβάλλοντος ενσωματώνονται στο Σύνταγμά της. Η «Εθνική Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα 2014-2029» και το σχετικό «Πενταετές Πρόγραμμα Δράσης» θέτουν ως μακροπρόθεσμο όραμα της χώρας την έως το 2050 αποτροπή των καταστρεπτικών αλλαγών που οφείλονται στην απώλεια της βιοποικιλότητας και καθορίζουν τρεις γενικούς στόχους στρατηγικής: Την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας, την ανάδειξη της βιοποικιλότητας ως εθνικού φυσικού κεφαλαίου και την εντατικοποίηση της συμβολής της Ελλάδας στην παγκόσμια αποτροπή της απώλειας βιοποικιλότητας.

Η Ελλάδα, παραμένοντας προσηλωμένη στην προστασία, τη διατήρηση και την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων της, διαθέτει 446 περιοχές στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αντιστοιχούν στο 27,9% της χερσαίας έκτασης της χώρας και στο 22,3% της θαλάσσιας.

Παράλληλα, η Ελλάδα καλωσορίζει την Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 καθώς και το Παγκόσμιο Πλαίσιο για την Βιοποικιλότητα μετά το 2020 (GBF).

Περαιτέρω, η Ελλάδα υποστηρίζει ενεργά τον στόχο 30Χ30, δηλαδή την προστασία τουλάχιστον το 30% των χερσαίων εδαφών και το 30% των θαλασσών σε παγκόσμιο επίπεδο έως το 2030 ο οποίος περιλαμβάνεται στο GBF.

Σύμβαση της Βαρκελώνης

Η Σύμβαση της Βαρκελώνης «για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των παράκτιων περιοχών της Μεσογείου» υιοθετήθηκε το 1976 από τις χώρες της Μεσογείου και την τότε ΕΟΚ με σκοπό το συντονισμό των δράσεών τους και τη λήψη όλων των κατάλληλων μέτρων για την πρόληψη, καταπολέμηση και εξάλειψη της ρύπανσης της Μεσογείου και την βελτίωση του θαλασσίου και παρακτίου περιβάλλοντός της. Η Συντονιστική Μονάδα - Γραμματεία της Σύμβασης της Βαρκελώνης φιλοξενείται από το 1981 στην Αθήνα. Το 1995, τα Κράτη-Μέλη υιοθέτησαν την τροποποιημένη Σύμβαση της Βαρκελώνης με νέο τίτλο: «Σύμβαση για την Προστασία του Θαλασσίου Περιβάλλοντος και της Παράκτιας Περιοχής της Μεσογείου».

Η Ελλάδα αποτελεί ενεργό μέλος της Σύμβασης, υποστηρίζοντας τους στόχους της για την βελτίωση του θαλασσίου και παρακτίου περιβάλλοντος της Μεσογείου, την ανάπτυξη συνεργασιών μεταξύ των μερών και τη βιώσιμη ανάπτυξη των χωρών της Μεσογείου. Το 2016 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα η 19η Σύνοδος των Συμβαλλομένων Μερών (COP19) της Σύμβασης της Βαρκελώνης και των Πρωτοκόλλων της. Στο Υπουργικό σκέλος της με θέμα «40 χρόνια συνεργασίας για τη διασφάλιση της υγείας και της παραγωγικότητας της Μεσογείου και των ακτών της: Συλλογική πορεία προς τη βιώσιμη ανάπτυξη» συμμετείχαν οι Υπουργοί Περιβάλλοντος των μεσογειακών χωρών, οι οποίοι υιοθέτησαν τη «Διακήρυξη των Αθηνών», μέσω της οποίας δεσμεύθηκαν να εφαρμόσουν τα προγράμματα, τα σχέδια δράσης και τις κατευθυντήριες γραμμές που εγκρίθηκαν στην COP19.

Ως προς την προστασία της Μεσογείου, κατά την 8η Σύνοδο Κορυφής των Μεσογειακών κρατών-μελών της ΕΕ (EUMED9), που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 17.09.2021, εννέα χώρες της ΕΕ υιοθέτησαν, με ελληνική πρωτοβουλία, τη «Διακήρυξη της Αθήνας για την κλιματική αλλαγή και το περιβάλλον στη Μεσόγειο», η οποία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, δεσμεύσεις και δράσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την προστασία της βιοποικιλότητας της Μεσογείου.

Επιπλέον, η Ελλάδα συμμετέχει στη γαλλική πρωτοβουλία «Μεσόγειος, μια υποδειγματική θάλασσα έως το 2030» (Mediterranean: a model sea by 2030), η οποία στοχεύει στην προστασία της Μεσογείου και της βιοποικιλότητάς της, καθώς και στην επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή έως το 2030.

Κυκλική Οικονομία

Στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης, η κυκλική οικονομία αποτελεί προτεραιότητα για την Ελλάδα. Η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλού άνθρακα με βελτιστοποίηση της χρήσης των πόρων μέσω της κυκλικής οικονομίας είναι πρωτεύουσας σημασίας, ώστε να διασφαλισθεί η προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας, να ενισχυθεί η πράσινη ανάπτυξη με σκοπό την κοινωνική ευημερία και να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας. Η Ελλάδα έχει ήδη εκπονήσει και υλοποιεί την «Εθνική Στρατηγική για την Κυκλική Οικονομία», καθώς για την προώθηση της κυκλικής οικονομίας σε εθνικό επίπεδο απαιτούνται αλλαγές στο κανονιστικό και νομοθετικό πλαίσιο με παράλληλη επιλογή των κατάλληλων χρηματοδοτικών εργαλείων και ανάπτυξη πλαισίου παρακολούθησης της εφαρμογής της, ενώ πολύ σύντομα θα έχει ολοκληρωθεί ο Οδικός Χάρτης για την Κυκλική Οικονομία.

Τον Δεκέμβριο του 2018 το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας δημοσίευσε την Εθνική Στρατηγική για την Κυκλική Οικονομία και το Εθνικό Επιχειρησιακό Σχέδιο Δράσης 2018-2019. Τον Νοέμβριο 2021, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης αναθεωρήθηκε και συγκεκριμενοποιήθηκε με το νέο Σχέδιο Δράσης της χώρας για την κυκλική οικονομία, το οποίο εναρμονίζεται πλήρως με τους στόχους και τις δεσμεύσεις του νέου Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης για την κυκλική οικονομία. Το νέο Σχέδιο Δράσης:
•   εναρμονίζεται πλήρως με τους στόχους και τις δεσμεύσεις του νέου ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία,
•   είναι συμβατό με τις νέες Ευρωπαϊκές οδηγίες και θεσμικές πρωτοβουλίες,
•   λαμβάνει υπόψη όλες τις νέες νομοθετικές εξελίξεις στην Ελλάδα, όπως το νέο νομοθετικό πλαίσιο για τα απόβλητα, την εναλλακτική διαχείριση, τα πλαστικά μιας χρήσης και τις συναφείς αναπτυξιακές πολιτικές σε τομεακό και εθνικό επίπεδο, καθώς και τα Εθνικά σχέδια δράσης για τα απόβλητα και το Εθνικό πρόγραμμα πρόληψης δημιουργίας αποβλήτων.

Δίκτυο Πράσινης Διπλωματίας της ΕΕ

Διάσκεψη για τους Ωκεανούς (Our Ocean Conference) 2024

Η Ελλάδα διοργάνωσε στις 16-17 Απριλίου 2024 στην Αθήνα (Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος) την 9η διεθνή Διάσκεψη «Our Ocean Conference» (OOC-9).

Η Διάσκεψη Our Ocean Conference (OOC) αποτελεί από το 2014 μια διεθνή συνάντηση, κατά την οποία ενδιαφερόμενα μέρη (κυβερνήσεις, ιδιωτικός τομέας, ΜΚΟ, ακαδημαϊκή κοινότητα κ.ά.), συνεργάζονται για την προστασία και διαχείριση των ωκεανών και των θαλασσών. Η Διάσκεψη φιλοξενήθηκε από πολλές χώρες (ΗΠΑ, Χιλή, Μάλτα, Ινδονησία, Νορβηγία, Παλάου, Παναμάς).

Οι συμμετέχοντες στη Διάσκεψη OOC ανακοινώνουν απτές πολιτικές, δεσμεύσεις και δράσεις για τους ωκεανούς και την προστασία τους, καθώς και για την υπεύθυνη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και την προώθηση της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Οι σχετικές δεσμεύσεις κατανέμονται σε τομείς, όπως η κλιματική αλλαγή, η βιώσιμη αλιεία, η γαλάζια οικονομία, οι θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές, η θαλάσσια ασφάλεια και η ρύπανση. Από το 2014 έως το 2023, η Διάσκεψη είχε κινητοποιήσει περισσότερες από 2.160 δεσμεύσεις αξίας άνω των 130 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ στους ανωτέρω τομείς.

Μεταξύ των προτεραιοτήτων της Ελλάδας είναι η ανάδειξη -πέραν των έξι βασικών ανωτέρω θεματικών που είθισται να προβάλλονται στις εν λόγω Διασκέψεις- και άλλων σημαντικών ζητημάτων, όπως ο βιώσιμος τουρισμός, η αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά και μικροπλαστικά, η πράσινη ναυτιλία και η πράσινη μετάβαση της Μεσογείου.

Σχετικοί σύνδεσμοι:
- ccich.gr
- sdgs.un.org
- www.unfccc.int
- https://ypen.gov.gr/
- https://www.unep.org/unepmap/
- https://www.eeas.europa.eu/eeas/climate-environment-energy_en

Το Υπουργείο

Εξωτερική Πολιτική

Επικαιρότητα

Υπηρεσίες

Επικοινωνία