Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Καταρχάς, θα ήθελα να πω ότι είμαι πραγματικά υπερήφανος που συμμετέχω σε αυτό το πάνελ, αφενός διότι η Επίτροπος Šuica είναι μια διπλωμάτης εξαιρετικού επιπέδου και αφετέρου διότι έχει αναλάβει το χαρτοφυλάκιο της Μεσογείου και της Δημογραφίας. Είναι ύψιστης σημασίας το γεγονός ότι για πρώτη φορά διαθέτουμε Επίτροπο για τη Μεσόγειο, κάτι που αντικατοπτρίζει τη βαρύτητα που αποδίδει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην περιοχή. Και αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα γεωγραφίας ή κυριότητας. Η έμφαση στη Μεσόγειο είναι σημαντική, διότι αποτελεί το δίκτυο μέσω του οποίου οικοδομούμε την εταιρική μας σχέση με τη Νότια Γειτονία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Υπό τις παρούσες συνθήκες, θεωρώ ότι είναι καίριας σημασίας να αναπτύξουμε περαιτέρω αυτές τις συνέργειες. Θα έλεγα ότι είναι σαφώς παράδοξο το ότι διεξάγουμε αυτή τη συζήτηση εδώ, στους Δελφούς, διότι μόνο ένα μαντείο θα μπορούσε να προβλέψει το μέλλον, δεδομένης της γενικευμένης αβεβαιότητας που επικρατεί στη σύγχρονη διεθνή πολιτική. Η αλήθεια είναι ότι η βασισμένη σε κανόνες προσέγγιση έχει υποχωρήσει εντελώς. Όχι επειδή η ισχύς υπερισχύει πλέον των κανόνων, αλλά κυρίως επειδή αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι δεν μπορούμε να στηριχθούμε σε προβλέψιμα σενάρια.
Αυτό που κάνουμε είναι να εργαζόμαστε πάνω σε όλα τα ενδεχόμενα σενάρια. Συνεπώς, είναι σημαντικό να διαθέτουμε ορισμένα σημεία αναφοράς για το μέλλον, ιδίως όσον αφορά την κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Θα ήθελα να προσθέσω σε όσα ορθώς επισήμανε η Επίτροπος ότι η κατάσταση στη Μέση Ανατολή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη και ασταθής όχι μόνο επειδή εμπλέκεται μεγάλος αριθμός κρατών — ορισμένα εκ των οποίων είναι πολύ ισχυρά— αλλά και επειδή διακυβεύονται πολλά. Για παράδειγμα, για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση βλέπουμε την ελευθερία της ναυσιπλοΐας να χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολέμου. Δεύτερον, παρατηρούμε αντεπιθέσεις κατά χωρών που δεν εμπλέκονται άμεσα στη σύγκρουση. Και τρίτον, διαπιστώνουμε τη διασύνδεση πολλών περιφερειακών συγκρούσεων. Για παράδειγμα, η κατάσταση στον Λίβανο συνδέεται με το Ιράν και τη Γάζα. Από την άλλη, έχουμε και την κατάσταση στη Συρία. Πρόκειται για έναν νέο είδος πολέμου, με ιδιαιτέρως σύνθετα και επικίνδυνα χαρακτηριστικά. Σε ό,τι αφορά τον αντίκτυπο στη Μεσόγειο, καθώς αυτό είναι το θέμα της συζήτησής μας με την Επίτροπο, πέραν της ανθρωπιστικής διάστασης, θα έλεγα ότι θα βρεθούμε αντιμέτωποι με τις επιπτώσεις της σύγκρουσης στη Μεσόγειο.
Πρώτον, ενδέχεται να υπάρξει αύξηση των μεταναστευτικών ροών, ιδίως λόγω της γενικότερης κατάστασης στον Λίβανο, όπου αυτή τη στιγμή 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί. Αυτό προκαλεί σοβαρή ανησυχία τόσο σε ανθρωπιστικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο μεταναστευτικών ροών. Παράλληλα, υπάρχει το ζήτημα του εφοδιασμού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων. Όπως ήδη ανέφερε η Επίτροπος, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταβάλει σημαντική προσπάθεια για τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας. Ιδίως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρώπη έχει καταφέρει να μειώσει σημαντικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, γεγονός που μας φέρνει σε πολύ καλύτερη θέση. Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ελευθερία ναυσιπλοΐας στον Κόλπο. Η Ελλάδα έχει παρουσία στην περιοχή σε πολλαπλά επίπεδα. Είναι παρούσα, ιδίως μέσω του ηγετικού της ρόλου στην επιχείρηση «ASPIDES» για την ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα. Πλέον, φαίνεται ότι θα χρειαστεί να εφαρμοστούν περαιτέρω μέτρα συνοδείας πλοίων και στα Στενά του Ορμούζ. Υπάρχουν πολλές πρωτοβουλίες ευρωπαϊκών χωρών, κυρίως του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας, σχετικά με το μέλλον των Στενών του Ορμούζ.
Θα ήθελα να τονίσω κατηγορηματικά δύο σημεία: πρώτον, πρέπει να διασφαλίσουμε πάση θυσία την ελευθερία της ναυσιπλοΐας παγκοσμίως. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε τη δημιουργία προηγούμενου επιβολής τελών διέλευσης ή άλλων οικονομικών επιβαρύνσεων για τη διέλευση από θαλάσσια στενά. Και δεύτερον, οφείλουμε να εργαστούμε εντατικά για την ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας στη Μεσόγειο. Η διασυνδεσιμότητα είναι κρίσιμης σημασίας. Αυτό που πρέπει να πετύχουμε είναι η διασύνδεση της Ευρώπης με τη Νότια Γειτονία. Εργαζόμαστε εντατικά για το έργο GREGY για τη διασύνδεση της Ευρώπης με την Αφρική. Τόσο ο IMEEC όσο και ο GSI, είναι ιδιαίτερης σημασίας. Πρέπει να εργαστούμε όχι μόνο για την ενεργειακή διασύνδεση αλλά και για τη διασύνδεση στους τομείς του εμπορίου, των δεδομένων, της επικοινωνίας, καθώς και των πολιτών. Επομένως, το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι μεγάλο και είμαστε ευγνώμονες στην Επίτροπο για τη σκληρή δουλειά της.
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Κύριε Υπουργέ, η Ευρώπη αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα, ένα από αυτά είναι η μετανάστευση. Βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κρίσης στη Μεσόγειο. Έχουμε συμφέροντα όσον αφορά τις διασυνδέσεις. Υπάρχουν πολλά έργα σε εξέλιξη. Και έχουμε και το ζήτημα της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Επομένως, θα ήθελα να ολοκληρώσουμε τη συζήτηση στη βάση των όσων ανέφερε η κα Šuica. Πώς θα μπορούσε η Ευρώπη να ανταποκριθεί σε όλους αυτούς τους στόχους;
Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Η Ελλάδα βρίσκεται πράγματι στο σταυροδρόμι μιας ιδιαίτερα δύσκολης κατάστασης. Βρισκόμαστε πολύ κοντά στη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Όλοι γνωρίζουμε τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στην Αφρική. Προφανώς η προσοχή επικεντρώνεται τώρα στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, υπάρχει, όμως, μια σοβαρή ανθρωπιστική κρίση στην Υποσαχάρια Αφρική, με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες στο εγγύς μέλλον. Η Ευρώπη οφείλει να δράσει προορατικά, και θεωρώ ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση ώστε να έχει ουσιαστική παρουσία στην Αφρική. Έχουμε μια σειρά σοβαρών προκλήσεων, με πρώτη το μεταναστευτικό. Αυτό που επιδιώκουμε είναι να ανοίξουμε άμεσους διαύλους επικοινωνίας με τις χώρες προέλευσης ώστε να διασφαλιστούν η καλύτερη παρακολούθηση, οι επιστροφές των παράτυπων μεταναστών και η στήριξη των τοπικών πληθυσμών, ώστε να παραμείνουν στις χώρες τους. Ταυτόχρονα, όπως ανέφερε και η Επίτροπος, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο ότι πρέπει να περιορίσουμε την παράτυπη μετανάστευση και παράλληλα να ενισχύσουμε τις νόμιμες οδούς μετανάστευσης, λόγω της έλλειψης εργατικών χεριών. Πρόκειται, επομένως για σύνθετη άσκηση αλλά εργαζόμαστε εντατικά επ’ αυτού, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η δεύτερη πρόκληση είναι η διασυνδεσιμότητα. Υπάρχουν πολλά εν εξελίξει έργα διασυνδεσιμότητας στη Μεσόγειο. Αν παρατηρήσετε τον χάρτη, τον υποθαλάσσιο χάρτη της Μεσογείου, είναι εντυπωσιακό πόσες διασυνδέσεις υπάρχουν. Είναι προφανές, καθώς η Μεσόγειος αποτελεί κόμβο τριών ηπείρων και περιλαμβάνει 21 χώρες από τις τρεις αυτές ηπείρους. Επομένως, υπάρχει ανάγκη συντονισμού, καθώς το θέμα αυτό είναι ζωτικής σημασίας για τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Τρίτον, και ίσως σημαντικότερο, είναι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Η Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο της κλιματικής κρίσης, με την αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων και την απειλή για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Αυτά τα προβλήματα χρήζουν αντιμετώπισης. Δεν είναι εύκολο αλλά είναι ζωτικής σημασίας. Η προσπάθεια ανάσχεσης της κλιματικής κρίσης αποτελεί υπαρξιακό ζήτημα για την Ευρώπη. Αναπτύσσουμε πολλά έργα, όπως τα θαλάσσια πάρκα μας για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Ωστόσο, καμία χώρα ή ακόμα και ομάδα χωρών δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα από μόνη της. Θα πρέπει να εργαστούμε όλοι μαζί και πρέπει να συμμετάσχουν και άλλα κράτη στην προσπάθεια.
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Πόσο εύκολο είναι να υπάρξει συνεργασία στη Μεσόγειο;
Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Δεν είναι τόσο δύσκολο, εφόσον κατανοήσουμε ότι οι προκλήσεις και τα προβλήματα είναι κοινά. Εφόσον κατανοούμε ότι τα προβλήματα είναι κοινά, τότε και οι λύσεις πρέπει να είναι κοινές. Ακόμη και αν είχαμε τις πιο εποικοδομητικές και αποφασιστικές πολιτικές για την προστασία από την κλιματική κρίση, δεν θα μπορούσαν να επιτύχουν τίποτα ενάντια στη ρύπανση που έρχεται από την Αφρική ή τη Μέση Ανατολή. Επομένως χρειάζεται συνεργασία. Θα πρέπει επίσης να συμμετέχουν οι εταίροι μας από τα Δυτικά Βαλκάνια. Σήμερα είχαμε μια ουσιαστική συζήτηση και υπογράψαμε τη Διακήρυξη για την επιτάχυνση της ενταξιακής πορείας των Δυτικών Βαλκανίων. Είναι σημαντικό να δώσουμε σαφές μήνυμα υπέρ της πορείας ένταξής τους στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Καμία χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της τα προβλήματα. Πρέπει να συνεργαστούμε όλοι μαζί. Κανένα σύγχρονο προβλήματα δεν είναι μονοδιάστατο. Επομένως, οι λύσεις θα πρέπει να δίνονται σε πολύ ανώτερο επίπεδο.
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Σας ευχαριστώ θερμά και τους δύο.
Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Ήταν χαρά μας. Σας ευχαριστώ πολύ, και ιδιαίτερα την Επίτροπο για την παρουσία της. Είναι μεγάλη τιμή για εμάς.
22 Απριλίου, 2026