Παγκόσμιος Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό (UNESCO)
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των είκοσι ιδρυτικών κρατών-μελών που συνυπέγραψαν το 1946 τον Καταστατικό Χάρτη του Παγκόσμιου Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό (UNESCO), ο οποίος υιοθετήθηκε κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης του Λονδίνου, τον Νοέμβριο 1945 και τέθηκε σε ισχύ στις 4 Νοεμβρίου 1946.
Η Ελλάδα διατηρεί διαχρονικά ενεργό και πολυδιάστατη παρουσία στους βασικούς τομείς δράσης του Οργανισμού, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, την εκπαίδευση, τις επιστήμες, την ελευθερία της έκφρασης και τον διαπολιτισμικό διάλογο.
Η ελληνική συμμετοχή στην UNESCO συνδέεται άρρηκτα με την προβολή των οικουμενικών αξιών του ελληνικού πολιτισμού και με τη διαμόρφωση πολιτικών που προάγουν την ειρήνη, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη διεθνή συνεργασία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδει η χώρα μας στη λειτουργία της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την «Επιστροφή των Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσής τους ή την Απόδοσή τους σε Περίπτωση Παράνομης Κτήσης» (ICPRCP), στην οποία η χώρα μας εκπροσωπείται από Ειδική Ομάδα που συνέστησε το Υπουργείο Πολιτισμού. Το Υπουργείο Εξωτερικών συμμετέχει στην Ομάδα με την Ειδική Νομική Υπηρεσία του. Συμμετέχει δε στην παγίως διεξαγόμενη διαπραγμάτευση με τη βρετανική πλευρά για το θέμα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα, το οποίο απασχολεί την UNESCO από το 1984, όταν η τότε Υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη κατέθεσε το ελληνικό αίτημα ενώπιον της ως άνω Διακυβερνητικής Επιτροπής.
Η χώρα μας διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην προώθηση πολιτικών, πρωτοβουλιών και δράσεων για τη διαφύλαξη και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς σε διεθνές επίπεδο.
1. Το Βραβείο Μελίνα Μερκούρη (Greece Melina Mercouri International Prize for the Safeguarding and Management of Cultural Landscapes):
Το Βραβείο Μελίνα Μερκούρη, το μοναδικό αμιγώς πολιτιστικό βραβείο της UNESCO, θεσπίστηκε το 1995 και ανασυστάθηκε το 2019 με την πλήρη οικονομική υποστήριξη της Ελληνικής Κυβέρνησης. Ο νικητής λαμβάνει σημαντικό χρηματικό έπαθλο. Η πρωτοβουλία έχει εξαιρετική σημασία, καθώς η Ελλάδα χρηματοδοτεί ένα μεγάλο διεθνές πολιτιστικό Βραβείο, ενισχύοντας έτσι το κύρος της στους μεγάλης κλίμακας διεθνείς οργανισμούς. Επιπλέον, αναδεικνύει το πολυδιάστατο έργο του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο εμπνέεται από την κληρονομιά της Μελίνας Μερκούρη και το όραμά της για τον πολιτισμό.
Το Βραβείο απονέμεται κάθε δύο χρόνια και αναδεικνύει σε διεθνές επίπεδο λαμπρά παραδείγματα αποτελεσματικής διαχείρισης πολιτιστικών τοπίων, ενώ ταυτόχρονα τιμά άτομα και φορείς που προσφέρουν καινοτόμες ιδέες και έμπνευση, συμβάλλοντας στην παγκόσμια προσπάθεια διαφύλαξης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
2. Συμμετοχή της Ελλάδας στις Επιτροπές της UNESCO
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά σε όλες τις βασικές Διακυβερνητικές Επιτροπές της UNESCO που σχετίζονται με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία, τον θεσμικό της ρόλο και την επιρροή της εντός του Οργανισμού.
3. Σύμβαση της UNESCO του 1970 για την παρεμπόδιση της παράνομης εισαγωγής, εξαγωγής και μεταβίβασης κυριότητας πολιτιστικών αγαθών:
Τον Μάιο 2025, η Ελλάδα εξελέγη μέλος της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την περίοδο 2025-2029, ενισχύοντας περαιτέρω τη διεθνή προσπάθεια καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών και της επιστροφής τους στις χώρες προέλευσης. Η εκλογή μας ενισχύει τον θεσμικό ρόλο της χώρας στη διεθνή προσπάθεια για την πρόληψη και καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών. Μεταξύ των πολλών εθνικών και διεθνών πρωτοβουλιών μας για την καταπολέμηση αυτής της μάστιγας, εκδώσαμε πρόσφατα τον Ελληνικό Κόκκινο Κατάλογο Πολιτιστικών Αγαθών που διατρέχουν Κίνδυνο (Greek Red List of Cultural Objects at Risk) - τον πρώτο κατάλογο αυτού του είδους που δημοσιεύεται από κράτος-μέλος της ΕΕ - σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση ισχυρότερων διεθνών μηχανισμών προστασίας.
4. Σύμβαση της Χάγης του 1954 και το Δεύτερο Πρωτόκολλο του 1999 για την προστασία πολιτιστικών αγαθών σε περίπτωση ένοπλης σύρραξης:
Στις 2 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα εξελέγη με 79 ψήφους σε σύνολο 85 στη Διακυβερνητική Επιτροπή του Δεύτερου Πρωτοκόλλου, που αποτελεί το μοναδικό όργανο της UNESCO με έντονη γεωπολιτική διάσταση, καθώς αφορά ζητήματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς σε εμπόλεμες περιοχές, όπως η Γάζα και η Ουκρανία.
5.Διακυβερνητική Επιτροπή για την προώθηση της Επιστροφής πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσης ή της αποκατάστασής τους σε περίπτωση παράνομης οικειοποίησης (ICPRCP):
Η Ελλάδα εξελέγη το 2023 για την περίοδο 2023-2027. Η Επιτροπή αυτή αποτελεί σημαντικό φόρουμ διαλόγου για ζητήματα επιστροφής και αποκατάστασης πολιτιστικών αγαθών, στο πλαίσιο της οποίας συζητείται και το πάγιο ελληνικό αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η συμμετοχή της χώρας μας ενισχύει θεσμικά και πολιτικά την προώθηση αυτού του διαχρονικού αιτήματος.
6.Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς (2021–2025):
Το 2025 ολοκληρώθηκε η θητεία της Ελλάδας, η οποία χαρακτηρίστηκε από ενεργή, επιτυχημένη παρουσία και ουσιαστικές παρεμβάσεις. Σημαντικό ορόσημο αποτέλεσε η ομόφωνη ένταξη των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, κατά την 47η Σύνοδο της Επιτροπής στο Παρίσι, επιβεβαιώνοντας την εξαιρετική οικουμενική αξία της μινωικής κληρονομιάς.
Σχετικοί σύνδεσμοι: